Қайғы – бұл өте шынайы сезім, оны бәріміз ерте ме, кеш пе бастан кешіреміз. Кейде өзіңізді толығымен жаншылғандай сезініп, өміріңіздің негізі шайқалып жатқандай көрінуі мүмкін, бірақ Құдайдың Өз Сөзінде бізге уәде еткенін тыңдаңыз:
Жаратқан жүрегі жаралыларға жақын, рухы жаншылғандарды құтқарады (Забур 34:18).
«Таулар кетіп, төбелер жойылса да, Менің мызғымас [бұзылмас] сүйіспеншілігім сенен кетпейді, Менің бейбітшілік келісімім жойылмайды», – дейді саған мейірімді Жаратқан Ие (Ишая 54:10).
Қайғы деген не?
Алдымен қайғының анықтамасын қарастырайық. Қайғы – бұл қатты қайғыру, ауырсыну, өкініш және мұң сезімі. Біз жүрегіміз жараланғандай, ешқашан ешнәрсе бұрынғыдай болмайтындай немесе бақыт ешқашан мүмкін болмайтындай сезінеміз. Қайғы – бұл біз үшін маңызды кез келген адамды, затты немесе қалаған мүмкіндікті жоғалтуға қалыпты жауап. Қайғы тудыратын кейбір жағдайлар:
Жақын адамның өлімі Үй жануарының өлімі Ажырасу Жұмыстан айырылу Шіркеу қауымдастығындағы өзгеріс Қаржылық қиындықтар Балалардың үйден кетуі
Қайғы біздің ойлауымызға, мінез-құлқымызға, эмоцияларымызға, қарым-қатынасымызға және денсаулығымызға әсер етуі мүмкін. Адамдар ұйқысыздық, шаршау, ас қорыту бұзылыстары, тәбеттің төмендеуі немесе есте сақтау қабілетінің нашарлауы сияқты жағдайларды бастан кешіруі мүмкін. Біз маңызды біреуді немесе бір нәрсені жоғалтқанда, кейбіреулер «екінші реттік шығындар» деп атаған нәрселермен де бетпе-бет келеміз. Өмір астаң-кестең болады. Біз өзіміздің кім екенімізді жоғалттық деп ойлап, «Жақынымсыз мен кіммін?» деп сұрауымыз мүмкін. Қауіпсіздіктің жоғалуы да сезіледі: «Мен қалай жалғыз өмір сүремін?»
Қайғы көбінесе ретсіз, болжауға келмейтін және белгіленген кестеге бағынбайды, бірақ бұл бізге жоғалтудан айығуға мүмкіндік беретін процесс. Біреу: «Қайғының өзі – дәрі», – деді. Тағы біреу қайғыру процесін дауылды теңізді кесіп өтумен салыстырды. Біз алғаш рет үлкен шығынды бастан кешіргенде, эмоциялар дауылына тап болып, қараңғылық пен азаптың ауыр толқындарымен қоршалғандай сезінеміз. Жұбаныш сөздері қайғының ысқырық желдерімен басылып қалады. Біз жаңа өмір салтына қарай ығысып, өзімізді жалғыз және бақылаусыз сезінеміз.
Біз өзімізге қайғыны қабылдауға және бастан кешіруге уақыт беруіміз керек, өйткені қайғы қажет және сауығудың алғышарты болып табылады. Иеміз Иса:
Қайғырғандар бақытты, өйткені олар жұбаныш табады (Матай 5:4).
Бұл аятқа сәйкес, адам жұбаныш таппас бұрын қайғыру кезеңі болуы керек. Егер сізді қайғыға батыратын жағдайда болсаңыз, өзіңізге қайғыруға және мұңайуға уақыт беруіңіз керек.
Бұған жақсы библиялық мысал Жүсіптің әкесі Жақып қайтыс болған кез еді. Бұл ұлы
әкесінің бетіне құлап, оны жоқтап жылады да, сүйді (Жаратылыс 50:1).
Жүсіп әкесінің өліміне іштей қатты қайғырды және ол қайғыру процесінің маңыздылығын білді. Әкесі қайтыс болғанда, ол асықпады, сезімдерін де жоққа шығармады. Шын мәнінде, Киелі кітапта Жүсіп пен мысырлықтар 70 күн бойы қайғырғаны айтылады (3-тармақ).
Сауығу процесі қанша уақытты алады? Бұл айлар немесе жылдарға созылуы мүмкін, немесе адам жақын адамының өлімін ешқашан толықтай жеңе алмауы мүмкін.
Қайғы кезеңдері
Адамдар қайғырғанда, олар әдетте көптеген кезеңдерден өтеді, бірақ әрқашан бірдей ретпен немесе барлық кезеңдерден өтпейді. Біздің зерттеуіміз үшін бірінші кезеңді теріске шығару немесе шокдеп атаймыз. Бұл ұйып қалу немесе болған оқиғаның шынайы емес екенін сезінуді қамтиды. Біз жоғалтудың шындығынан аулақ болуға тырысамыз. Әдетте бұл кезең ұзаққа созылмайды.
Келесі кезең жиі ашулану мен алаңдаушылықпенбірге жүреді. Іштегі ауырсыну соншалықты терең, сондықтан сіз ашуланасыз. Сіз қайтыс болған адамға, айтпауыңыз керек нәрселер үшін немесе істеуіңіз керек болған, бірақ істемеген нәрселер үшін өзіңізге ашулануыңыз мүмкін. Сіз тіпті Құдайға да ашулануыңыз мүмкін (Забур 13:1-4).
Қайғының үшінші кезеңі – депрессия. Бұл жоғалтудың тұрақты екенін түсінген кез. Бұл қатты қайғыға, бос сезімге және жалғыздыққа әкеледі. Сіз ешқайда барғыңыз келмеуі, басқаларды көргіңіз келмеуі немесе қалыпты әрекеттермен айналысқыңыз келмеуі мүмкін. Бұл кезеңде әдетте кінә сезімі пайда болады. Сіз: «Неге мен ... істемедім?», «Неге мен ... істедім?» немесе «Егер мен ... істегенімде ғой» деп айта бастайсыз.
Кейбіреулер үшін қайғының тағы бір кезеңі – саудаласуболуы мүмкін. Бұл біз жоғалтқан адамды немесе нәрсені қайтаруға тырысқан кез – оны қайтару мүмкін емес.
Соңғы кезең – қабылдау. Бұл біз жоғалтумен өмір сүруді үйренген кез. Жағдайлар бұрынғыдай болмайды – ешқашан болмайды – бірақ Жаратқан Ие бізге өмірімізде алға жылжудың жолын табуға көмектеседі. Бұл кейде «жаңа қалыпты жағдайды» табу деп сипатталады.
Қайғы – қалыпты жағдай
Уағыздаушы 3:1,4 былай дейді:
Әр нәрсенің өз уақыты бар, аспан астындағы әр істің өз мезгілі бар: ... жылайтын уақыт, күлетін уақыт; қайғыратын уақыт, билейтін уақыт.
Көптеген Киелі кітап оқиғалары Құдайдың Өз халқын қайғы мен жоғалту кезінде қалай жұбататынын көрсетеді. Әйүп апатты жоғалтуларға және пайдасыз достарына қарамастан Құдайға қатты сенді. Құдайдың жүрегіне ұнаған адам Дәуіт ұлының өліміне ашық қайғырды.
Иеміз Иса Ишая 11:1-45-те айтылғандай, сенім мен қайғыны біріктірудің ең жақсы үлгісі. Ол Мәриям мен Мартаны бауырлары Лазардың өліміне байланысты азап шегіп жатқанын көргенде, жылап, күрсінді. Иса Лазарды өлімнен тірілтетінін білсе де, адамдық қайғының тереңдігін сезінуге және білдіруге рұқсат берді.
Біз Исаның біздің барлық ауырсынуымызды, мейлі ол жоғалтулар, бас тартулар, сатқындықтар немесе өлім болсын, бастан кешіргенін біле отырып, жұбаныш таба аламыз. Біздің Құтқарушымыз және Өтеушіміз ретінде Ол біздің барлық күнәларымызды айқышқа алып барды (1 Петір 2:24) және біз сұрағанда кешіреді (1 Жохан 1:9). Жақсы Бақташы бола отырып, Ол бізді қауіпсіз түрде
өлім көлеңкесінің алқабынан (Забур 23:4) өткізеді.
Есіңізде болсын, көлеңке басқа жағында жарық бар екенін көрсетеді!
Мәсіхке деген терең сенім сенуші қайтыс болғанда қайғыны болдырмайды, бірақ ол қайғыны үмітпен толтырады немесе сіңіреді! Мәсіхшілер үшін өлім – мәңгілік өмірге өту жолы (Жохан 5:24 қараңыз). Пауыл:
Өмір сүру – Мәсіх, ал өлу – пайда (Філіпіліктерге 1:21).
Ол сондай-ақ:
Бауырлар, ұйықтап жатқандар туралы білмегеніңізді қаламаймыз, үмітсіз басқалар сияқты қайғырмауыңыз үшін. Өйткені біз Исаның өліп, қайта тірілгеніне сенгендіктен, Иса арқылы Құдай Онымен бірге ұйықтап қалғандарды да әкеледі (1 Салоникалықтарға 4:13-14).
Жақсы ниетті адамдар сенушілер туралы: «Иса сіздің жақыныңызды алып кетті», – деп айтуы мүмкін, бірақ бұл пікір адамдарды, әсіресе балаларды, Құдайға ашуландыруы мүмкін. 1 Қорынттықтарға 15:26 өлім біздің соңғы жауымыз дейді. Сондықтан біз: «Өлім біздің жақынымызды бізден алып кетті, бірақ Иса біздің жақынымызды өлімнен алып кетті!» – деп айта аламыз.
Егер біз жақынымыздың Исаға сенген-сенбегенін білмесек, біз тек Құдайға сенуіміз керек. Киелі кітапта:
Жаратқан Ие Өз уәдесіне қатысты кейбіреулер баяулық деп санайтындай баяу емес, керісінше бізге шыдамды, ешкімнің жойылғанын қаламайды, бірақ бәрінің тәубеге келуін қалайды (2 Петір 3:9).
Исамен бірге айқышқа керілген бір ұры өмірінің соңғы сағаттарында Оған сеніммен бет бұрды (Лұқа 23:39-43). Өмір өлімге жол бергенде, адамның соңғы сәттерінде не болатынын біз білмейміз, бірақ Құдай біледі және Ол Өз жұмағына кіретіндердің бәрін біледі.
Киелі Рух
Жұбатушы (Жохан 14:26)
деп аталады және бізге азаптың ортасында да Құдайдың тыныштығын бере алады. Філіпіліктерге 4:6-7 бізге былай дейді:
Ешнәрсеге алаңдамаңдар, бірақ барлық нәрседе дұғамен және өтінішпен, алғыс айтумен, тілектеріңізді Құдайға білдіріңдер; сонда барлық түсініктен жоғары Құдайдың тыныштығы жүректеріңіз бен ойларыңызды Мәсіх Иса арқылы сақтайды.
Құдайдың тыныштығы біздің жағдайларымыздан келмейді бірақ бізді барлық қамқорлығымызды Оған тастауға шақыратын Әкемізге жақындаудан келеді,
өйткені Ол сендерге қамқорлық жасайды (1 Петір 5:7).
Ол бізді жараланған жүректерімізді емдеу үшін Өзінің сүйіспеншілік құшағына келуге шақырады. Ол қиыншылықтағыларға мейірімділік танытады (Забур 31:9).
Алға қадамдар
Қайғының кезеңдері болғаны сияқты, Жаратқан Ие де біз қайғыру процесі деп аталатын осы алқаптан өткенде, біз үшін алға қадамдарды белгілеген. Бұл тәжірибе ешқашан аяқталмайтындай сезілуі мүмкін, бірақ қараңғылық мәңгілікке созылуы міндетті емес! Бізді жұбатуды қалайтын барлық жұбаныштың Құдайында жарық бар. Міне, Ол қайғының терең алқаптарынан өткенде бізді жұбататын және батасын беретін бес жол:
- Ол барлық жұбаныштың Құдайы! 2 Қорынттықтарға 1:3-4 бізге еске салады:
Иеміз Иса Мәсіхтің Құдайы мен Әкесі, мейірімділік Әкесі және барлық жұбаныштың Құдайы мадақталсын, Ол бізді барлық қиыншылықтарымызда жұбатады, сонда біз Құдайдан өзіміз жұбаныш тапқан жұбанышпен кез келген қиыншылықтағыларды жұбата аламыз.
Барлық жұбаныштың Құдайы ретінде Ол біздің барлық көз жасымызды Өз бөтелкесіне салады (Забур 56:8), яғни Ол біздің барлық ауырсынуымызды, қайғымызды және депрессиямызды толық біледі. Забур 147:3 былай дейді:
Ол жүрегі жаралыларды емдейді және олардың жараларын таңады.
- Ол және тек Ол ғана біздің ауыртпалықтарымызды алып тастап, бізді көтере алады. Қайғы бізбен бірге үнемі алып жүретін үлкен ауыртпалық болуы мүмкін. Бірақ Жаратқан Ие бізді оны Оған тапсыруға шақырады! Матай 11:28-де Иеміз Иса:
Маған келіңдер, барлық еңбек еткендер мен ауыр жүк көтергендер, Мен сендерге тыныштық беремін.
Забур 55:22 былай дейді:
жүгіңді Жаратқан Иеге таста.
- Құдай күш береді. Қайғы мен мұң эмоционалды, физикалық және рухани тұрғыдан өте шаршатады. Дәуіт қайғырды және Құдай оған қажетті күш беретінін білді, ол былай деп айқайлады:
Жаным ауырлықтан [немесе қайғыдан] ериді; сөзіңе сай мені нығайт (Забур 119:28).
Ишая 41:10-да Жаратқан Ие бізді жігерлендірді:
Қорықпа, өйткені Мен сенімен біргемін; үмітсізденбе, өйткені Мен сенің Құдайыңмын. Мен сені нығайтамын, иә, Мен саған көмектесемін, Мен сені Өз әділ оң қолыммен қолдаймын.
- Жаратқан Ие бізді жаңартуға уәде береді, бұл алдыңғы тармақпен тығыз байланысты. Ишая 40:31-де біз оқимыз:
Жаратқан Иені күткендер күштерін жаңартады; олар қырандар сияқты қанаттарымен көтеріледі, олар жүгіреді және шаршамайды; олар жүреді және талмайды.
- Құдай біздің жылауымызды қуанышқа, ал қайғымызды биге айналдырады (Забур 30:5,11). Қайғы мәңгілікке созылмайды!
Басқаларға қайғыны жеңуге көмектесу
Әркім әртүрлі қайғырады. Бұл жеке қасиеттерге, діни нанымдарға, жетілуге, эмоционалды тұрақтылыққа және мәдени дәстүрлерге байланысты. Сонымен, қайғырып жатқандарға қалай көмектесе аламыз?
Біріншіден, қасында болыңыз! Қайғы кезінде көптеген адамдар сіз айтқан сөздерді есінде сақтамайды, бірақ сіздің қасында болғаныңызды есінде сақтайды. Қайғылы сәтте біреудің қасында болуыңыздың күшін ешқашан бағаламаңыз. Қасында болыңыз. Бұл олар үшін қаншалықты маңызды екенін ешқашан білмейсіз.
Екіншіден, тыңдаңыз! Қайғырып жатқан адамға жасай алатын ең жақсы нәрселердің бірі – жай ғана тыңдау. Қайғырып жатқан адам бастан кешіріп жатқан сезімдері, өлімнің егжей-тегжейі, жерлеу рәсімі және жақынының өткен естеліктері туралы айтуы керек. Адамды сезімдерін бөлісуге шақырыңыз. Жақсы тыңдаушы болыңыз және айтылғанды соттамаңыз. Римдіктерге 12:15 былай дейді:
Жылағандармен бірге жылаңдар.
Қайғырып жатқан адамға ашулану, ренжу және ауырсыну сезімдерінің қалыпты екенін және Құдай олардың сезімдерін түсінетінін айтыңыз, өйткені Ол қайғыны бастан кешірудің қандай екенін біледі.
Үшіншіден, сөйлеген кезде Жаратқан Иеден басшылық сұраңыз. Жалпылама, яғни жиі қолданылатын және тым көп айтылатын сөздерден аулақ болыңыз. Адамға «көңіл көтер» немесе «Жаратқан Иеде қуан» деп айтпай, қайғыруға мүмкіндік беріңіз, өйткені бұл адамның руханилығына күмән келтіріп жатқандай әсер қалдыруы мүмкін. Дәл қазір Римдіктерге 8:28-ді келтіретін уақыт болмауы мүмкін. Олар сіздің ашық жүрегіңізге мұқтаж!
Төртіншіден, Құдай Сөзін бөлісіңіз. Қайғырып жатқан адамға жақынының алынып тасталғаны Құдайдың еркі болды деп ешқашан айтпаңыз; бұл пікір адамның өлімін төмендетеді. Қысым жасамаңыз немесе уағыз айтпаңыз, бірақ егер адам ашықтық танытса, дұға етіңіз және мағыналы Киелі жазбаларды бөлісіңіз.
Соңында, сұрамай-ақ қарапайым нәрселерді жасаңыз, мысалы, тамақ әкелу, ыдыс жуу, бала бағу, шөп шабу немесе жөндеу жұмыстарын жасау. Осы практикалық нәрселерді жасау арқылы біз барлық жұбаныштың Құдайының мейірімділігін көрсетеміз.
Қайғы бәрімізге әсер етеді және ол біздің айналамыздағыларға да әсер етеді. Бірақ Жаратқан Ие бізбен – Өзінің халқымен – мәңгілікке, тіпті ең қараңғы сағаттарымызда да бірге болуға уәде береді. Ол бізді ешқашан тастамаймын немесе бас тартпаймын деп уәде берді! Жігерленіңіз. Қайғы өтеді, бірақ Ол бізбен бірге қалады!
Қайғының ортасында тыныштық бар — Өйткені Оның қайғысы сүйіспеншіліктің дәлелі еді; О, сол сүйіспеншіліктен қазір жеңілдік табу қандай тәтті, Жердегі қайғы-қасіретті бастан кешіргенде. —Джон Н. Дарби (1800-1882)
