Бірінші Тесалоникалықтарға хатқа шолу
1-бөлім: Үлгілі сенушілер
Павел Жерорта теңізінің айналасында шіркеулер құрған миссионер болған. Оның екінші миссионерлік сапасы оны Грекияға, сол кезде Македония және Ахая деп аталған жерлерге апарды. Македонияның астанасы, 200 000-нан астам халқы бар Тесалоника – қарбалас теңіз порты болған. Павел Ізгі хабарды уағыздағанда және кейбір яһудилер мен гректер сенуші болғанда (Елшілердің істері 17:1-10) Тесалоникаға христиандық келді. Қызғаншақ яһуди басшылары қалада бүлік шығарғанда, Павел мен Силас түнде Береяға қашып кетті. Кейін Павел Афиныға қашты. Ол Тимөтені Тесалоникалық сенушілердің жағдайын тексеруге жіберді (1 Тесалоникалықтарға 2:17-3:3), ал өзі Қорынтқа барды. Тимөт олардың қарсылыққа қарамастан қалай берік тұрғаны туралы хабар әкелді.
Павел Тесалоникалық шіркеуге б.з. 50-51 жылдары олардың алдында тұрған мәселелерді шешу үшін жазды. Яһудилер Павелді нағыз елші емес деп мәлімдеді; пұтқа табынушылар оларды көп құдайға емес, бір Құдайға табынғаны үшін қудалады; Грекияда жыныстық азғындық кең таралған еді; Мәсіхтің екінші келуі туралы түсінбеушіліктер болды; қауым мен ақсақалдар арасында шиеленістер туындады; және кейбіреулер Киелі Рухтың жұмысын тұншықтырып, пайғамбарлық ілімдерге менсінбей қарады.
Павел оларды «Құдайға ұнамды өмір сүруге шақырды, өйткені сіздер солай өмір сүріп жатырсыздар. Енді біз сіздерден Иеміз Иса Мәсіх арқылы мұны барған сайын көбірек істеуді сұраймыз және өтінеміз» (1 Тесалоникалықтарға 4:1 NIV). Бұл хатты алты бөлімге бөлуге болады: үлгілі сенушілер; Павелдің үлгісі; Павелдің қуанышы; Құдайға ұнамды өмір сүру; Иеміздің келуі; және мәсіхші ретінде өмір сүру. Бірінші бөлімде біз үлгілі сенушілерді қарастырамыз.
Кіріспе
«Павел, Силас және Тимөт, Әке Құдайдағы және Иеміз Иса Мәсіхтегі Тесалоникалықтардың шіркеуіне: Сіздерге рақым мен тыныштық болсын» (1 Тесалоникалықтарға 1:1).
Хат оның кімнен екенін айтудан басталады. Павел мүмкіндігінше басқалармен жұмыс істеді, және мұнда ол оларды атымен атады. Ол сондай-ақ сенушілерді Тесалоникадағы «шіркеу» деп атады. Киелі кітапта «шіркеу» ғимаратты емес, сенушілер тобын білдіреді. «Шіркеу» деген грек сөзі кез келген адамдар жиналысын білдіргендіктен, сенушілерді пұтқа табынушылардан ажырату үшін «Құдайда ... және ... Мәсіхте» деп атаған, өйткені Ефестегі бүлікшілер де «жиналыс» немесе «шіркеу» деп аталған (Елшілердің істері 19:32). Жылдар өткен соң, «шіркеу» сөзі кез келген жиналысты емес, мәсіхшілер жиналысын білдіретін болды.
Олардың Әке Құдайда және Мәсіхте «болуы» екі қарым-қатынасты көрсетеді. Біріншіден, «Әке» деген грек сөзі «асыраушы, қорғаушы, қолдаушы» дегенді білдіреді. Құдайдың сенушімен қарым-қатынасы әкенің баламен қарым-қатынасы сияқты. Екіншіден, «Иеміз» деп аударылған грек сөзі Цезарь сияқты абсолютті монарх сияқты күші мен жоғарғы билігі бар адамға арналған атақ болған. Оны «билеуші», «қожайын», «Құдай» немесе «иесі» деп аударуға болады. Бұл сондай-ақ құрмет пен сыйластық атағы болған, онымен қызметшілер өз қожайындарын қарсы алған. Мәсіхтің бізбен қарым-қатынасы қожайынның қызметшімен қарым-қатынасы сияқты. Мәсіхшілер – «Исаны Иеміз деп мойындайтындар» (Римдіктерге 10:9,13). «Құдай» мен «Мәсіхті» қатар қою арқылы Павел Мәсіхтің құдайлықтың бір бөлігі екенін айтады.
Павелдің дұғасы
«Біз әрдайым сіздер үшін Құдайға алғыс айтамыз, сіздерді дұғаларымызда еске аламыз. Біз Құдайымыз бен Әкеміздің алдында сіздердің сенімнен туындаған істеріңізді, сүйіспеншіліктен туындаған еңбектеріңізді және Иеміз Иса Мәсіхке деген үміттен туындаған төзімділіктеріңізді үнемі еске аламыз» (1 Тесалоникалықтарға 1:2-3).
Павел бұл сенушілер үшін үнемі дұға етті. Олар оның сенімдегі балалары болды. Ол олардың өміріндегі өзгерістер үшін Құдайға алғыс айтты – олардың рухани туылуы мен өсуі, олардың «сенімнен туындаған істерімен», «сүйіспеншіліктен туындаған еңбектерімен» және «үміттен туындаған төзімділіктерімен» көрсетілді. Оның алғысы нұсқаудан бұрын болды.
Олардың «сенімнен туындаған істері» олардың дінге келуі болды; олар «пұттардан Құдайға бет бұрды» (1:9). Сенім күнәкар Құтқарушыны қабылдағанда және сол сенімде өмір сүргенде жүзеге асады. Сенім – Құдайға сену әрекеті (Жохан 6:28-29). Бұл іс дінге келгеннен кейінгі сенім өмірін қамтиды. Олардың «сүйіспеншіліктен туындаған еңбектері» Мәсіхке деген сүйіспеншіліктен туындаған Құдайға қызмет етуі болды; олар «тірі және шынайы Құдайға» қызмет етті (1:9). Олардың «үміттен туындаған төзімділіктері» Мәсіхтің қайтып келуін күтуі болды. Олар «Оның көктен келетін Ұлын» күтті (1:10; 4:13-18). Сенімдері үшін қудаланса да, олар бас тартпады.
Мұнда біз мәсіхшілік әрекеттің қозғаушы күші сенім, сүйіспеншілік және үміт екенін көреміз. Құдай бізге беретін сенім Құдайға деген сүйіспеншілікке және Мәсіхтің қайтып келуіне деген үмітке әкеледі, бұл өз кезегінде еңбек пен төзімділік сияқты әрекеттерді тудырады.
Істегі сенім
«Өйткені біз, Құдай сүйген бауырлар, Оның сіздерді таңдағанын білеміз, себебі біздің Ізгі хабарымыз сіздерге жай ғана сөзбен емес, сонымен қатар күшпен, Киелі Рухпен және терең сеніммен келді» (1 Тесалоникалықтарға 1:4-5).
Бұл хат ерлер мен әйелдерге де жазылған. «Бауырлар» деген грек сөзі «аға-қарындастар» немесе «қауым» дегенді білдіреді. Мұнда Павел Тесалоникадағы барлық мәсіхшілерді мақтап, оларды үлгілі сенушілер деп атады. Және ол оларға екі нәрсені еске салды. Біріншіден, олар сүйілген. Құдай бәрімізді сүйеді, тіпті біздің өмірімізде сенім айқын болмаса да (Жохан 3:16; Римдіктерге 5:8). Ол бізді соншалықты сүйгендіктен, Оның Ұлы біз үшін өлді. Екіншіден, олар Құдай таңдағандар болды (Жохан 6:44). Олар мәсіхші болғаннан кейін, олардың мінез-құлқынан олардың Құдай таңдағандар екені айқын болды (Ефестіктерге 1:4). Киелі кітап адамдардың құтқарылу сыйын қабылдау немесе қабылдамау таңдауы бар екенін үйретеді. Олар қабылдады.
Олардың өміріндегі күрт өзгеріс Павел оларға Құдай мен Мәсіхтің Ізгі хабарын уағыздағаннан кейін болды (2:2,8; 3:2). Ол төрт нәрсемен «бірге» келді. Біріншіден, «сөзбен» ол Құдайдың Ескі Өсиет уәделері, Исаның кім екені және Оның не істегені туралы уағыздады. Екіншіден, «күшпен» күнәні мойындау, өкіну және дінге келу болды. Ізгі хабардың өмірді өзгертуге күші бар. Үшіншіден, «Киелі Рухпен» сол күштің көзі анықталды. Төртіншіден, «терең сеніммен» олар Павелдің Құдай үшін сөйлегенін білді және оған өз өмірлерін берді. Олар Павелдің Құдай Сөзін айтқанын қабылдады, «ол сенушілерде жұмыс істейді» (1 Тесалоникалықтарға 2:13). Оның Сөзі адамдар оған бағынғанда оларды өзгертеді (2 Тимөт 3:16; Еврейлерге 4:12). Олар хабарды естіді және оған сәйкес әрекет етті, бұл олардың өмірін өзгертті.
Істегі сүйіспеншілік
«Біздің араларыңызда қалай өмір сүргенімізді сіздер білесіздер ... Сіздер бізге және Иемізге еліктеуші болдыңыздар; қатты азапқа қарамастан, сіздер хабарды Киелі Рух берген қуанышпен қабылдадыңыздар. Осылайша сіздер барлық сенушілерге үлгі болдыңыздар ... Иеміздің хабары сіздерден тарады ... сіздердің Құдайға деген сенімдеріңіз барлық жерде белгілі болды. Сондықтан бізге бұл туралы ештеңе айтудың қажеті жоқ, өйткені олар өздері бізді қалай қабылдағандарыңызды хабарлайды. Олар сіздердің пұттардан Құдайға бет бұрып, тірі және шынайы Құдайға қызмет еткендеріңізді айтады» (1 Тесалоникалықтарға 1:5-9).
Тесалоникалықтар Павел мен Мәсіхке еліктеді және басқа сенушілерге жақсы үлгі болды (1:6-7), тіпті олар қудаланса да. Олардың сүйіспеншілігі үш жолмен көрсетілді. Біріншіден, олар шағымдануды тоқтатып, қуана бастады. Олар Құдайдың бәрін бақылап тұрғанын және олардың мәңгілік тағдыры қауіпсіз екенін түсінді. Олардың азаптары Мәсіхтегі мәңгілік құтқарылуымен салыстырғанда қысқа болды. Екіншіден, олар Ізгі хабарды көршілерімен және достарымен бөлісті: «Иеміздің хабары сіздерден тарады». Ізгі хабарды айтуға тұрарлық болды, өйткені ол қуаныш пен үміт берді. Үшіншіден, олар күнделікті қамқорлық жасау үшін Құдайға сенді; олардың «Құдайға деген сенімі» жақсы белгілі болды. Ізгі хабарды тиімді тарату үшін Құдайға сенім қажет. Олар мұны соншалықты жақсы істегендіктен, Павелге Ізгі хабарды қайталаудың қажеті болмады.
Тесалоникалықтар өздерінің мәсіхшілік өмірінде тамаша бастама жасады. Біріншіден, олар өзімшіл өмірден бас тартып, көптеген пұттардан, ойып жасалған бейнелерден бастап, заттарға ие болуға деген күшті тілектерге дейін (Қолостықтарға 3:5) Құдайға бет бұрды. Екіншіден, олар Құдайға сүйіспеншіліктен қызмет етті, бұл басқаларға деген құрбандық сүйіспеншілігі (Жохан 13:34-35). Олардың еңбегі «сүйіспеншіліктен туындаған еңбек» болды (1:3).
Істегі үміт
«Олар сіздердің пұттардан Құдайға бет бұрып ... Оның көктен келетін Ұлын күткендеріңізді айтады, Оны Ол өлімнен тірілтті – Иса, Ол бізді келе жатқан қаһардан құтқарады» (1 Тесалоникалықтарға 1:10).
Олар сондай-ақ Мәсіхтің қайтып келуін күтті (Жохан 14:3; 1 Тесалоникалықтарға 4:13-18; 1 Қорынттықтарға 15:51-58). Құдай сенушілерді Өзімен бірге болуға алып кетемін деп уәде берді. Бұл өлім кезінде болуы мүмкін: «денеден алыстап, Иемізбен бірге үйде болу» (2 Қорынттықтарға 5:8). Бұл сондай-ақ көтерілу кезінде де болуы мүмкін. Иса: «Егер Мен барып, сіздерге орын дайындасам, Мен қайтып келіп, сіздерді Өзіммен бірге аламын, сонда сіздер де Мен болған жерде боласыздар» деді (Жохан 14:3). Мәсіхші Иеміздің кез келген сәтте келуін күтіп өмір сүруі керек.
Біздің үмітіміз – Құдайдың Мәсіхтің жердегі жұмысы арқылы бастаған нәрсесін, Оның қайтып келуінде аяқтайтынын білу. Бұл өмірдің сынақтары уақытша және қиын жағдайларға қарамастан төзімділік әкеледі. Құдай бәрін бақылап тұр және не істеп жатқанын біледі.
Павел Исаның бізді «келе жатқан қаһардан» құтқаруы туралы айтқанда нені меңзейді? Дәл осы ой 1 Тесалоникалықтарға 5:9-да, «Иеміздің күні» контекстінде кездеседі. Бұл – Оның күш пен сотта қайтып келуінен (Матай 24:27-31) тікелей бұрын Құдайдың қаһары әлемге төгілетін (Матай 24:21) келе жатқан уақыт. Мәсіх көтерілу кезінде сенушілерді көкке алып кету үшін қайтып келгенде, Ол оларды көтерілу мен Оның көрінуі арасында болатын азаптан құтқарады (Матай 24:4-28; 1 Тесалоникалықтарға 5:1-11; 2 Петір 2:9; Аян 3:10).
Өзгерген өмірлер
Тесалоникалықтар Павел мен Мәсіхке еліктеді және Грекиядағы басқа сенушілерге жақсы үлгі болды. Олар біз үшін де жақсы үлгі. Бірақ біз басқаларға жақсы үлгіміз бе? Біз байланыста болған адамдарға көмекшіміз бе, әлде кедергіміз бе? Ізгі хабар бұл сенушілердің өмірінде түбегейлі өзгеріс тудырды: жаңа сенім – олар пұттардың орнына Құдайға ерді; жаңа сүйіспеншілік – олар Құдайға қызмет етті; жаңа үміт – олар Иса Мәсіхтің екінші келуін күтті; жаңа қуаныш – олар Құдайдың бәрін бақылап тұрғанын білді; және жаңа миссия – Ізгі хабарды тарату. Құдай біздің олар сияқты болғанымызды қалайды.
Келесі айда: 2-бөлім – Павелдің үлгісі.
