Екінші миссионерлік сапары кезінде (Елшілердің істері 16–18) елші Пауыл қауіпсіздігі үшін Береядан жіберілді. Ол Афиныға барып, әдеттегідей синагогаға кіріп, Жазбалардан сөйледі. Көшедегі және базардағы адамдармен араласқаннан кейін, Пауылдан оларға көпшілік алдында сөйлеуді сұрады, өйткені олар оны Рим билігі кезінде тыйым салынған жаңа дінді әкеліп жатыр деп ойлады.
Философтар мен шенеуніктерге арналған импровизацияланған сөзінде елші аспан мен жердің Жаратушысы, бәрін қолдап, адамзат тарихын басқаратын жалғыз шынайы Құдайды таныстырды. Ол сондай-ақ Құтқарушы-Құдай, ол сол кезде де, қазір де барлық адамдар тәубе етуі керек деп бұйырады, өйткені Ол барлығына төреші болу үшін бір Адамды тағайындады. Құдайдың Иеміз Исаны өлілер арасынан тірілткені – бұл соттың келетінінің дәлелі.
Өкінішке орай, Пауылдың тыңдаушыларының көпшілігі қызығушылық танытпады (Елшілердің істері 17:22-34). Ал сіз, құрметті оқырман, қайта тірілу мәселесі маңызды деп ойлайсыз ба?
Бірнеше жалпы мәселелер
Қайта тірілу туралы алғашқы библиялық сілтемелердің бірі Әйүп кітабында кездеседі. Басқа Киелі кітап бөліктерінен бұрын жазылған болуы мүмкін, онда былай делінген: «Менің Құтқарушымның тірі екенін білемін, және соңында Ол жер бетінде тұрады» (Әйүп 19:25 ESV). Енохтың Иеміздің Өзінің әулиелерімен келуі туралы пайғамбарлығы (Яһуда 1:14-15) қайта тірілу шындығын білдіреді, және ол Әйүптің мәлімдемесінен де бұрын айтылған, бірақ бізге Яһуда арқылы әлдеқайда кейін жетті.1
«Қайта тірілу» сөзі «қайта көтерілуді» білдіреді, және ол өлімнен өмірге оралуды білдіреді, Әйүптің мәлімдемесіндегі «соңында тұру» етістігі сияқты. Жазба қайта тірілуді мыналармен байланыстырады: өмірдің жаңа тәртібі, өлімнің бақылауынан тыс. Сондықтан, бұл Інжілдердегі үш қайта тірілу оқиғасында сипатталғандай, бұл өмірге ғажайып оралу ғана емес. Өзінің азаптарынан аз уақыт бұрын Иеміз Иса Өзінің шәкірттеріне осы мүлдем жаңа қайта тірілу тәртібін жариялады (Матай 16:16-18).
Бірнеше жылдан кейін елші Пауыл Иеміз Исаның денелік қайта тірілуі Шіркеу салынып жатқан негіз екенін түсіндірді. Бұл барлық шынайы сенушілердің тірілген Бірінші жеміспен, көптеген басқалардың артынан келетін (1 Қорынттықтарға 15:23) сенім мен Киелі Рухтың жұмысы арқылы байланысты екенін білдіреді. Өлім билік ететін жерде өмір беруге тек Құдайдың күші бар (Заңды қайталау 32:39; 1 Самуил 2:6), және Ол сенушілерге жаңа өмір береді және оларды осы өмірде қолдайды (Римдіктерге 4:25, 5:14-21, 6:4).
Ескі Өсиет Құдайдың қайта тірілу күшін көрсететін оқиғаларды сипаттайды, өйткені Ол Өзінің құралдары, Ілияс пен Еліша арқылы жұмыс істеді. Біз табатын үш оқиға: Зарефаттағы жесір әйелдің ұлы (1 Патшалықтар 17:17-23), Шунамдық әйелдің ұлы (2 Патшалықтар 4:18-37) және денесі Елішаның денесіне қабірде тигенде қайта тірілген өлі адам (13:20-21). Өкінішке орай, көптеген адамдар Құдайдың егеменді рақымындағы күші туралы бұл хабарларға сенбейді.
Исаның азаптары және Оның қайта тірілуі
Иеміз Исаның өлімін сипаттайтын көптеген Жазбалар Оның өлілер арасынан қайта тірілуін де хабарлайды. Екі факт ажырамас, өйткені Петр Мәсіхтің өлім күшімен тұтқындалуы мүмкін емес екенін айтты (Елшілердің істері 2:24). Забур кітабындағы бір үзіндіні және Ишая кітабындағы бір үзіндіні қарастырайық.
Забур 22.
Петр Елшілердің істері 2-де сөйлегеннен шамамен 1000 жыл бұрын, Дәуіт келетін Мәсіхтің азаптары мен өлімі туралы таңғажайып егжей-тегжейлі пайғамбарлық етті. Забуршы керемет нәтижелермен, мадақтау мен ғибадаттың төгілуімен аяқтады.
Бұл забурдың тақырыбындағы сөздер «Айелет Хашшахар» – «таңғы елік» дегенді білдіреді, оны Исаның қайта тірілуі контекстіне қояды және Оның толық берілгендігіне шынайы жауапты ұсынады. Елік Исаның қайта тірілуінің ерекше күнінің өте ерте таңындағы адалдық пен ынтаны көрсетеді.
Бұл бізге Магдалалық Мәриямды еске түсіреді, ол таңертең ерте (Марқа 16:1-2; Жохан 20:1) Иса жерленген қабірге келді (19:38-42). Ол қайтыс болған күні түн түспес бұрын, Ол жатқызылған жерді көрген еді (Марқа 15:47). Содан кейін ол аптаның бірінші күні таңертең ерте, бірнеше әйелмен бірге, Оны майлау үшін қайтып келді, Ол әлі өлді деп ойлап. Алайда, оған тірілген Иемізді кездестірген ең алғашқы адам болу құрметі бұйырды 2 (Жохан 20:11-16). Ол Мәриямға барып, «Менің бауырларыма ... «Мен Өз Әкеме және сендердің Әкелеріңе, Өз Құдайыма және сендердің Құдайларыңа көтеріліп барамын» деп айтуды бұйырды (Жохан 20:17; Еврейлерге 2:11-12 қараңыз). Оның хабары тірілген Иеміз бен Оның шәкірттері, соның ішінде бүгінгі сенушілер арасындағы бұрын болмаған жақын және жаңа қарым-қатынасты дәлелдейді. Сонымен қатар, Ол біз құрметтеуіміз керек маңызды айырмашылықты көрсетті, өйткені біз «Иса біздің бауырымыз» немесе соған ұқсас нәрсе айтпауымыз керек, өйткені Ол Әкенің жалғыз Ұлы (2 Жохан 1:3).
Забур 22 мадақтау мен батаның жеті кеңейетін шеңберімен аяқталады, тірілген Мәсіх пен Оның қауымынан басталып, келесі әлемде жердің шетіне дейін созылады (21-31-аяттар).
Ишая 52:13–53:12.
Мәсіхтің азаптары, өлімі және қайта тірілуі туралы тағы бір танымал үзінді бес таңғажайып шумақтан тұрады. Біз оны «Ең ұлы пайғамбарлық» деп атауымыз мүмкін.
Бірінші шумақ (52:13-15) Оның таңғажайып тұлғасын, азаптарын, қайта тірілуін, қазіргі жоғарылауын және келесі әлемдегі даңқын қарастырады. Екінші, үшінші және төртінші шумақтар (53:1-9) Оның қызмет өмірін және азаптарын, адамдар тарапынан қабылданбауын, соның ішінде терең азаптары бар айқышты сипаттайды. Соңғы шумақ (10-12-аяттар) Оның терең азаптарының керемет нәтижелерін, Оның қайта тірілуімен және Оның еңбектерінің мәңгілік жемістерімен байланысты «соңынан келетін даңқтарды» (1 Петр 1:11 NKJV) қорытындылайды. Басқаша айтқанда, бұл элементтердің бәрі үзілмейтін тізбек сияқты.
Ескі Өсиет сенушілері және қайта тірілу
Тарихтың басынан бастап денелік қайта тірілуге сенгендер болды. Адам мен Хауаның құлауымен күнә осы көрініске енгенде, өлім мен Құдайдан бөлінуге әкелгенде, Адамның сенімі әйелін «Хауа» деп атауынан көрінді, бұл «өмір» және «барлық тірілердің анасы» дегенді білдіреді (3:20). Мұнда бізде өлім көрінісінде де қайта тірілу өмірінің ұсынысы бар (Жаратылыс 4–5).
Еврейлерге 11-де тізімделген көптеген сенім қаһармандары Құдайға және қайта тірілуге деген сенімнің басты үлгілері болып табылады. Барлық сенушілердің атасы Ыбырайымды қарастырыңыз, ол Бабыл аймағынан және оның пұтқа табынушылықтарынан Уәде етілген жерге дейін көшті. Патриарх Құдайдың уәде еткен нәрсесінің қайта тірілуден кейін келесі әлемде орындалатынын түсінді.
Ол мен әйелі Сара ақыры уәде етілген ұлы Ысқақты дүниеге әкелгенде, Иеміз одан жалғыз туған ұлы мен мұрагерін Құдайға өртелетін құрбандық ретінде беруін сұрады. Ыбырайым мұны істеуге дайын болды, өйткені ол Құдайдың уәделерін орындауға адалдығына сенді. Ол егер ұлын құрбан ету керек болса, онда Құдай оны өлілер арасынан тірілтетінін түсінді, өйткені Құдай адал және Өзінің уәделерін орындайды (Еврейлерге 11:17-19). Ыбырайым бұтада көрген қошқар Ысқақтың орнына құрбандыққа шалынды (Жаратылыс 22:13), бірақ тірі Құдайдың Ұлы Иеміз Иса үшін ешқандай алмастырушы болған жоқ (Римдіктерге 8:32). Жазбада қошқар адалдықты білдіреді, біз елікпен көргендей.
Ыбырайым сияқты, Дәуіт те Құдайға сенді және қайта тірілудің сенімді үмітімен өмір сүрді, оны көптеген забурларда білдірді. Дәуіт келетін Мәсіх туралы өзінің ұрпағы ретінде айтты (Забур 110:1), Оның өмірін, өлімін, қайта тірілуін және келетін көпшілік билігін, басқа көптеген забурлардағыдай, болжады.
Елуінші күн мейрамында елші Петр Мәсіхтің өмірін, өлімін және қайта тірілуін қысқаша қорытындылады (Елшілердің істері 2:22-24). Ол Забур 16:8-11-ді келтіріп, өлген, жерленген, өлілер арасынан қайта тірілген және Құдайдың оң жағына көтерілген, сол жерден Киелі Рухты жіберген Дәуіт емес, Иеміз Иса Мәсіх екенін дәлелдеді (Елшілердің істері 2:29-36).
Құдайлық жоспардың таңғажайып дамуы мен үздіксіздігі бар, ол мәңгілік мақсаттан (Ефестіктерге 3:9,11) басталып, жаратылыстан уақыттың толықтығына дейін барады, сол кезде Сөз етке айналды (Жохан 1:14; Ғалаттықтарға 4:4). Ол Мәсіхтің кемел өмірін, құрбандығын, өлімін, қайта тірілуін, көтерілуін және Құдайдың оң жағындағы қазіргі отырысын қамтиды. Құдайлық жоспар сонымен қатар Оның Шіркеу үшін келуін және барлық сенушілердің көтерілуін, содан кейін Оның даңқты билігі, соңғы соттар және мәңгілік жағдай үшін бізбен бірге аспаннан оралуын қамтиды.
Інжілдер және Елшілердің істері
Иеміз Иса Өзінің көпшілік қызметін шамамен 30 жасында бастады. Көптеген белгілер мен ғажайыптар арқылы Ол шынымен де уәде етілген Мәсіх екенін көрсетті. Алайда, еврей басшылары Ол бұл ғажайыптарды Веелзебұлдың немесе Шайтанның күшімен жасады деп мәлімдеді. Олар Рухқа қарсы күпірлік жасады, Мәсіхтің Киелі Рухтың күшімен жасаған істерін Шайтанға теліді (Матай 12:31). Сонымен қатар, Исаның өлімге толық билігі болды, Ол мұны өлілер арасынан Өзінің қайта тірілуін дәлелдемес бұрын үш бөлек жағдайда көрсетті (Жохан 20:1-29).
Иеміз Иса жасаған үш қайта тірілу ғажайыптарында таңғажайып даму бар:
- Жайырдың қызы жаңа ғана «ұйықтап қалған» кезде Иеміз оны қайта тірілтті (Лұқа 8:49-56).
- Наиндегі жас жігіт, жесір әйелдің жалғыз ұлы, оны жерлеу орнына алып бара жатқан еді, бірақ Иса шеруді тоқтатып, жас жігітті қайта тірілтті және оны анасына берді (Лұқа 7:11-15).3
- Иеміз Иса Лазарды ол өлгеннен кейінгі төртінші күні қабірден шақырды, және оны қайта тірілтті (Жохан 11:1-44).
Еврей басшылары өлген адам ғажайып арқылы бұл өмірге қайта оралуы мүмкін, бірақ үш күннен артық өлген адам «соңғы күнге» дейін күтуі керек деп үйретті (24-аят). Сондықтан Лазар жағдайында Иеміз Әкесінің жетекшілігімен төртінші күнге дейін күтті, Ол кім екенін көрсете алу үшін. Бұл таңғажайып ғажайып Оның адамдарды қайта тірілткен Ескі Өсиет пайғамбарларынан да ұлы екенін көрсетті, өйткені Ол «қайта тірілу және өмір» (25-аят). Бұл Жохандағы жеті «Менмін» мәлімдемесінің бірі,4 өйткені Ол Ехоба, «бәрінен жоғары Құдай, мәңгілікке мадақталған» (Римдіктерге 9:5 ESV). Осы ерекше ғажайыпқа байланысты еврейлер Исаны өлтіруге тырысты және Лазарды да өлтіргісі келді (Жохан 12:9-11). Жоғарыда аталған үш жағдайда, бұл өмірге қайта тірілгендер кейін қайтадан өлді, және олар Мәсіх қайтып келгенде өздерінің қайта тірілуін әлі күтуде (1 Салоникалықтарға 4:14-17; 1 Қорынттықтарға 15:51-54).
Алайда, христиандар Иеміз Исамен ажырамас байланысты, өйткені біз «біздің өміріміз» (Қолостықтарға 3:4 NKJV) және «шынайы Құдай және мәңгілік өмір» (1 Жохан 5:20) болған Онымен бірге тірілген болып саналамыз. Бұл қайта тірілу тақырыбына барлық шынайы сенушілер үшін ерекше өлшем береді, Петрдің Иемізге айтқан сөздерімен көрсетілгендей: «Сен Мәсіхсің, тірі Құдайдың Ұлысың» (Матай 16:16). Мәсіх Құдай және Оның күші соншалық, ешбір жау күші Оның жиналысын ешқашан жоя алмайды,5 Ол оны салып жатыр (18-аят). Пауыл бұл күшті «сенетін бізге қарай Оның күшінің шексіз ұлылығы, Оның күшінің әрекетіне сәйкес» (Ефестіктерге 1:19 JND) деп сипаттады. Бұл жерде Пауыл Оның қайта тірілу күшіне қатысты бес түрлі сөзді қолданды. Ол қандай ұлы!
Елшілердің істері кітабына қатысты, Исаның қайта тірілуіне қатысты барлық сілтемелерді зерттеуге тұрарлық, өйткені бұл Шіркеу салынған негіз. Ол оны салуды жалғастыруда 6, бұл негіз Оның өлімінде, қайта тірілуінде, көтерілуінде және Киелі Рухтың миссиясында қаланғанын білдіреді. Оның салуы оның қазіргі уаақыттағы рақым дәуіріндегі жұмысын көрсетеді, ол аяқталғанша (Ефестіктерге 2:20-22).
Барнабамен бірге алғашқы миссионерлік сапары барысында Пауыл Писидиялық Антиохиядағы синагогада (Елшілердің істері 13:14-41) хабар айтып, Забур 2 және 16-ны келтірді, дәл Петр Иерусалимдегі Елуінші күн мейрамында жасағандай. Фарисейлер уақыттың соңындағы қайта тірілуге сенді, ал саддукейлер грек философиясының әсерінде болғандықтан, қайта тірілуге мүлдем сенбеді (Елшілердің істері 17:32 қараңыз). Дегенмен, Петр де, Пауыл да Мәсіхті өлім патшалығынан тірілтуде Құдайдың күші көрсетілгенін көрсетті. Иеміз Исаны тірілту арқылы, Оны өлім мен қабір патшалығынан шығару арқылы, Құдай Мәсіхтің айқышта орындаған жұмысына қанағаттанғанын көрсетті. 40 күннен кейін Ол Оны Өзінің оң жағына көтерді. Құдайға мадақ!
Пауылдың құтқарылуы және оның қызметі
Жердегі қызметі кезінде көптеген еврейлер Иеміз Исаны қабылдамады. Оның қайта тірілуі мен жоғарылауынан кейін, оған әсіресе Тарстық Саул қарсы болды.7 Бұл еврей Мәсіхтің ізбасарлары болған өз еврейлерін қудалады. Алайда, даңқталған Иса Дамаскке бара жатқан жолында Саулға кенеттен көрініп, оны тоқтатып, содан кейін оған тапсырма берді (Елшілердің істері 9:3-6).
Бұл драмалық оқиғалар Саулды толығымен өзгертті, ол Иеміз Исаның ынталы және адал ізбасары мен қызметшісі болды. Иса мәселесі және әсіресе Оның қайта тірілуі елшінің өмірі мен қызметінің жүрегі мен орталығына айналды. «Мен ... барлық нәрсені Иеміз Иса Мәсіхті танудың кереметтігі үшін шығын деп санаймын, Ол үшін мен барлық нәрсені жоғалттым, және оларды қоқыс деп санаймын, Мәсіхті тауып, Онда табылуым үшін, заңнан келетін өз әділдігімді емес, Мәсіхке деген сенім арқылы келетін, Құдайдан сенім арқылы келетін әділдікті иемденуім үшін; Оны және Оның қайта тірілу күшін тануым үшін, және Оның азаптарына ортақтасуым үшін, Оның өліміне ұқсас болуым үшін, егер қандай да бір жолмен, мен өлілер арасынан қайта тірілуге жете алсам. Мен әлі жеттім немесе әлі кемелдендім деген сөз емес; бірақ мен алға ұмтыламын, Мәсіх Иса мені де ұстаған нәрсені ұстап қалуым үшін» (Філіпіліктерге 3:8-12 NKJV).
Пауылдың жазбалары мен уағыздарын зерттегенде, Иса мен қайта тірілу мәселесінің қалай негізгі тасқа айналғанын байқаймыз. Басқаша айтқанда, бұл маңызды мәселені алып тастасаңыз, бәрін жоғалтасыз. Сондықтан Пауыл Қорынттағы сенушілерге былай деп жазды: «Мен сіздерге ең алдымен өзім де қабылдаған нәрсені жеткіздім: Мәсіх біздің күнәларымыз үшін Жазбаларға сәйкес өлді, және Ол жерленді, және Ол Жазбаларға сәйкес үшінші күні қайта тірілді ... Мәсіх өлілер арасынан тірілді, және ұйықтап қалғандардың алғашқы жемісі болды» (1 Қорынттықтарға 15:3-4,20).
Пауыл, өлім жазасына кесілер алдында, өзінің әріптесі Тімотеге былай деп жазды: «Иеміздің куәлігінен, немесе Оның тұтқыны болған менің өзімнен ұялма, бірақ Құдайдың күшіне сәйкес Інжіл үшін азаптарға менімен бірге қатыс, Ол бізді құтқарды және бізді қасиетті шақырумен шақырды, біздің істерімізге сәйкес емес, бірақ Өзінің мақсаты мен рақымына сәйкес, ол бізге Мәсіх Исада уақыт басталмай тұрып берілген, бірақ қазір біздің Құтқарушымыз Иса Мәсіхтің келуі арқылы ашылды, Ол өлімді жойып, Інжіл арқылы өмір мен мәңгілікті жарыққа шығарды» (2 Тімотеге 1:8-10). Біз бұл аяттардан көп нәрсені үйренеміз, соның ішінде Иеміздің бұл әлемге келуінің әсерін, Ол өлім күшін қалай жеңгенін, оның орнына өмір әкелгенін және Оның қайта тірілуінің нәтижесінде мәңгілікті әкелгенін. Ол бұл баталарды Інжіл арқылы жеткізді.
Қайта тірілу немесе екінші өлім?
«Шынын айтамын, кім Менің сөзімді естіп, Мені жібергенге сенсе, оның мәңгілік өмірі бар, және ол сотқа келмейді, бірақ өлімнен өмірге өтті» (Жохан 5:24). Иеміз Иса бұл таңғажайып мәлімдемені жер бетінде жүріп, «Құдайдың Ұлы келді және бізге түсінік берді, шынайыны тануымыз үшін; және біз шынайыдамыз, Оның Ұлы Иса Мәсіхтеміз. Бұл шынайы Құдай және мәңгілік өмір» (1 Жохан 5:20) деп сөйледі.
Оның жер бетінде айтқан сөздері бүгінде де, Киелі Рухтың жұмысы арқылы, шындық болып қала береді, сондықтан Иеміз қосты: «Шынын айтамын, сағат келеді, және қазір де, өлілер Құдай Ұлының дауысын естиді; және естігендер тіріледі» (Жохан 5:25). Күнәкар Інжілді естіп, сенген сәтте (24-аят), бұл сенім мен Құдай Сөзін есту арқылы болады (Римдіктерге 10:9-10,17). Иеміз мұндай сенушілерге Өзінің дауысын қайта келгенде шынайы қайта тірілу күшімен естуге мүмкіндік береді, және бұл физикалық қайта тірілу болады (1 Қорынттықтарға 15:50-55; 1 Салоникалықтарға 4:15-17 оқыңыз).
Иеміз мұны Әкесінің Оған берген билігі мен күшімен, соның ішінде сот билігімен байланыстырады. Дәл Әкесі Оған Өз өмірін құрбандық ретінде беруге және оны қайта тірілу арқылы қайта алуға күш бергендей (Жохан 10:14-18), Ол бұл күшті сенушілердің пайдасына және сенбейтіндерді соттауда қолданады. «Өйткені Әкесінің Өзінде өмір болғандай, Ол Ұлына да Өзінде өмір болуға рұқсат етті, және Оған сотты орындауға да билік берді, өйткені Ол Адам Ұлы» (5:26-27).
Қашу жоқ: «Бұған таңғалмаңдар; өйткені қабірлердегілердің бәрі Оның дауысын естіп, шығатын сағат келеді – жақсылық жасағандар өмірдің қайта тірілуіне, ал жамандық жасағандар айыптаудың қайта тірілуіне» (28-29-аяттар). Мұнда біз соттың келе жатқаны туралы салтанатты шындықты үйренеміз. Көптеген адамдар Құдай олардың болжамды жақсы істері үшін мейірімділік танытады немесе олар тазартқышта тазартылады деп сенеді, бұл библиялық емес. Қарапайым тілмен айтқанда, Оның сөзіне сенбейтін немесе бағынбайтын адам өмірді көрмейді (3:36). Алайда, Ұлына және Оның айтқандарына сенетін адам сол сәтте өмір алады; ол «өлімнен өмірге өтті» (5:24).
Біз қарастырған нәрсе бізді келесі салтанатты үзіндіге әкеледі. «Содан кейін мен үлкен ақ тақты және оның үстінде отырғанды көрдім, оның жүзінен жер мен аспан қашып кетті. Және оларға орын табылмады. Және мен өлгендерді, кішісі мен үлкенін, Құдайдың алдында тұрғанын көрдім, және кітаптар ашылды. Және тағы бір кітап ашылды, ол Өмір кітабы. Және өлгендер өз істеріне сәйкес, кітаптарда жазылған нәрселер бойынша сотталды. Теңіз өзіндегі өлгендерді берді, және Өлім мен Аид өздеріндегі өлгендерді берді. Және олардың әрқайсысы өз істеріне сәйкес сотталды. Содан кейін Өлім мен Аид от көліне тасталды. Бұл екінші өлім. Және Өмір кітабында жазылмаған кез келген адам от көліне тасталды» (Аян 20:11-15). Бұл үзінді қайта тірілудің екі негізгі кезеңнен тұратынын растайды:
- Бірінші. Иеміз Исаның Өзі – Алғашқы жеміс. Онымен байланысты барлық адамдар, соның ішінде Пауыл (1 Қорынттықтарға 15:5-8) және әрбір шынайы христиан, Ескі Өсиеттің сенушілерімен бірге, көтерілу кезінде өлім патшалығынан шақырылып, өзгереді (1 Салоникалықтарға 4:16-17; 1 Қорынттықтарға 15:50-52). Бұл «бірінші қайта тірілу» деп аталады (Аян 20:5-6), ол кейіннен көтерілу мен Мәсіхтің жер бетіндегі көпшілік билігі арасында өлетін сенушілерді де қамтиды (3-4-аяттар).
- Екінші. Шопанның дауысына бағынбаған сенбейтіндер, «екінші өлім» (6,14-аяттар) санатына жатады, тіпті олар өлім патшалығынан, бірінші өлімнен шығарылса да. Олар дене-жан-рухпен үлкен ақ тақтың алдында тұрып, Иеміз тарапынан сотталып, айыпталады, от көліне тасталады.
Бұл кезеңдер қайта тірілудің айырмашылығын көрсетеді өлілерден немесе өлілер арасынан, және қайта тірілудің өлілердің қайта тірілуі. Бірінші санаттағылар Иеміз Исамен, Өмірдің Ханзадасымен теңестіріледі, ал Иеміздің баталы билігінің 1000 жылы ішінде өлім патшалығында қалатындар сотталады, соның ішінде сол билік кезінде бүлік шығаратын немесе бағынбайтын сенбейтіндер де. Олардың бәрі от көліне тасталады!
Бұл нәрселер шақырушыдан бас тартпау туралы салтанатты ескертуді білдіреді. «Бүгін, егер Оның дауысын еститін болсаңдар, жүректеріңді қатайтпаңдар» (Еврейлерге 3:7-8).
ЕСКЕРТПЕЛЕР 1.Яһуда келтірген кітап Құдай тыныстаған Жазбаларға жатпайды. Яһуданың хатында қолданған сөздер ғана шабыттандырылған Жазбалардың бөлігі болып табылады (2 Тімотеге 3:16).
- Егер бұл Інжіл жалған хабар болса, оның жазушысы ешқашан әйелді басты оқиғаға енгізбес еді, өйткені ол кездері әйелдің куәлігі жарамды болып саналмады. Бұл мәселе Інжілдердің шынайылығының жанама дәлелдерінің бірі болып табылады.
- Лұқаның хабарлауы «реттілікпен» (1:3 KJV) жасалды, яғни Киелі Рух жасаған моральдық немеلى рухани реттілікке сәйкес, міндетті түрде хронологиялық емес, дегенмен кейде олай болуы да мүмкін. Лұқа оны «ретті есеп» (ESV) деп мәлімдеді.
- Өмір наны (Жохан 6:35,41,48,51); әлемнің жарығы (8:12); қойлардың есігі (10:7,9); жақсы шопан (10:11,14); қайта тірілу және өмір (11:25); жол, шындық және өмір (14:6); шынайы жүзім сабағы (15:1).
- Бұл сөз ecclesia көбінесе «шіркеу» деп аударылады, бірақ ол пұтқа табынушылықтан немесе иудаизмнен шығуға шақырылғандардың қауымын білдіреді. Құдай Ыбырамды шығуға шақырды (Жаратылыс 12:1-3; Елшілердің істері 7:2-3). Даңқталған Иеміз Тарстық Саулды шығуға шақырды (9:6; Філіпіліктерге 3:7-11).
- Аид қақпалары, немесе өлім мен Шайтанның күші, Оның Жиналысына қарсы тұра алмайды (Матай 16:18). Мәсіхтің күші Оның өз қайта тірілуінде және Оның Шіркеуін салуында көрсетілді. Стефаннан бері (Елшілердің істері 7:60) қайтыс болған сенушілер әлі де Оның Жиналысының бөлігі болып табылады, Иеміздің келуін күтуде. Осы уақытта олар «Жұмақта», Оның қатысуында (2 Қорынттықтарға 12:4; Лұқа 23:43; Філіпіліктерге 1:23).
- Саул Киликиядан, қазіргі Түркиядан, Иерусалимде білім алу үшін келген (Елшілердің істері 22:3, 26:5; Ғалаттықтарға 1:14; Філіпіліктерге 3:5), бірақ ол Иеміз Исаның көпшілік қызметі кезінде болмаған болуы мүмкін.
