Осы шағын кітапшада оқырманды Жаңа өсиеттегі үлгі бойынша жиналуға тырысатын мәсіхшілер қауымдарымен таныстыру мен үшін үлкен мәртебе. Мен біраз тартынып жазамын, өйткені менің соңғы тілегім – адамды немесе адамдар тобын дәріптеу емес. Дегенмен, мен Құдай халқының осы қымбат қауымымен қарым-қатынастан алған батаны басқалармен бөлісуге мәжбүрмін.
Алты жыл бойы мен ірі бір конфессияда шіркеулерге пасторлық еттім, сол конфессияда туып, Мәсіхке келіп, тәрбиелендім, ол негізінен Інжілді уағыздайтын, Киелі кітапқа сенетін конфессия еді. Алайда, шіркеу мен қызмет туралы Жаңа өсиет ілімін жеке зерттеу мені шіркеулеріміздің көптеген дәстүрлері мен әдістерінің Киелі жазбаларға сәйкес келетініне қатты күмәндануға мәжбүр етті. Сонымен қатар, мен сенімдері мен тәжірибелері Киелі жазбаларды зерттеу арқылы дамытып жатқан сенімдеріме таңқаларлық дәрежеде сәйкес келетін осы қарапайым сенушілер қауымдары туралы көбірек біле бастадым.
Көп дұға етіп, азаптан кейін, мен Рухтың жетелеуімен – кейбіреулердің наразылығына қарамастан – пасторлық қызметімнен кетуге, конфессиямнан шығуға және осы бауырлар мен әпкелердің шағын тобымен кездесе бастауға шешім қабылдадым. Мен бұл қадамға бірде-бір рет өкінбедім, сондай-ақ отбасым мен өзімнің қаншалықты бата алғанымызды жеткілікті түрде жеткізе алмаймын. Мен бұл жаңалықты өзімде сақтауды ризашылықсыз және өзімшілдік деп санаймын, әсіресе көптеген мәсіхшілер өз шіркеу дәстүрлерінде бірдеңе дұрыс емес екенін сезсе де, Киелі жазбаларға сәйкес жиналатын осы қауымдардың бар екенін де білмейді.
Бұл қауымдарды кейде басқалар «Плимут бауырлары» деп атайды. Алайда, бұл олардың өздері қабылдаған немесе мойындаған атау емес. Өйткені олар өздерін тек Иеміз Иса Мәсіхке сенушілер деп санайды, олар конфессиялық атауларсыз, тек Оның атымен жиналады. Егер белгі қолдану қажет болса, «бауырлар» деген қарапайым термин артықшылықты, өйткені бұл эксклюзивті атау емес, керісінше барлық шынайы сенушілерге бірдей қолданылатын атау. Ыңғайлылық үшін біз оларды «бауырлар» қауымдары деп атаймыз. Тыныс белгілері мен бас әріптің болмауы бұл конфессия емес екенін, сондай-ақ оны кез келген конфессиямен (мысалы, Бауырлар шіркеуі, Мәсіхтегі бауырлар, Біріккен бауырлар және т.б.) шатастыруға болмайтынын атап көрсетуге арналған. Біз айтып отырған «бауырлар» – конфессиялық немесе жергілікті шіркеуге қатыстылығына қарамастан, Мәсіхтің Денесіндегі барлық басқалармен негізгі бірлігін мойындай отырып, Жаңа өсиеттің қарапайымдылығында кездесуге тырысатын мәсіхшілер.
1800 жылдардың басында Қасиетті Рух көптеген мәсіхшілерді осылай жинала бастауға жетеледі. (Англияның Плимут қаласы жұмыстың алғашқы және ең ірі орталықтарының бірі болды, бұл «Плимут бауырлары» деген қате атауға әкелді.) Бастапқыда біраз жек көрінішті шағын отар болғанына қарамастан, «бауырлар» евангелиялық мәсіхшілікке тез арада өшпес із қалдырды. Бүгінгі таңда Киелі кітапқа сенетін мәсіхшілерге ортақ көптеген тақырыптар, мысалы, Мәсіхтің жақын арада қайтып келуінің баталы үміті, заң мен рақым арасындағы айқын айырмашылық, Құдайдың мақсаттарындағы Шіркеудің ерекше орны, Исраилдің болашақ батасы және т.б. – бұл «бауырлар» жазушылары мен Киелі кітап мұғалімдері тарапынан ұмытылудан қайта табылған және танымал болған ақиқаттар. Дж. Н. Дарби, Ф. У. Грант, Х. А. Айронсайд, Уильям Келли, К. Х. Макинтош, Сэмюэл Ридаут, У. Е. Вайн және басқа да көптеген адамдар.
Осы тақуа және дарынды адамдардың жылдар бойы евангелиялық сенімдерге тигізген әсерін асыра бағалау мүмкін емес. Мен мұны бұл адамдарды немесе «бауырларды» тұтастай дәріптеу үшін емес, керісінше, бұл қауымдар туралы алғаш рет естіген адам оларды басқа бір экстремистік секта немесе тіпті қашқақтау керек культ деп қателесіп ойлауы мүмкін болғандықтан айтып отырмын. Керісінше, олар соңғы екі ғасырда Киелі кітапқа сенетін мәсіхшілік тарихында маңызды рөл атқарды және олар сенімнің іргелі доктриналарын сөзсіз ұстанады: Мәсіхтің Құдайлығы, Оның құрбандық өлімі, денелік қайта тірілуі және сөзбе-сөз қайтып келуі, тек сенім арқылы құтқарылу, Киелі жазбалардың сөзбе-сөз шабыттандырылуы және т.б.
Қауымдар Жаңа өсиеттік мәсіхшіліктің мінсіз көрінісі емес, олардың тарихы да адамның әлсіздіктері мен кемшіліктерінен ада емес, өйткені олардың да өкінішті жанжалдары мен бөлінулері болды. Мұны «бауырлардың» өздерінен артық ешкім білмейді. Мен осы кітапшада олар туралы айтқан көптеген мәлімдемелерді олардың өздері айтуға өте тартынатын еді. Бұл дұрыс, өйткені Иеміз: «Өзі туралы сөйлейтін адам өз даңқын іздейді», – деген. Бірақ қауымдарға жаңадан келген адам ретінде, мен өзімді дәріптеу қаупінсіз, тапқандарым туралы еркін сөйлеуге мүмкіндігім бар деп санаймын.
Мен жеке куәлік ретінде жазғандықтан, қауымдардың сенімдері мен тәжірибелерін жүйелі түрде қарастыруға міндетті емеспін. Керісінше, мен ерекше назар аударарлық және жаңартатын төрт ерекшелікті атап өткім келеді.
- Сенушілердің жеке тобы ретінде «дін қызметкерлерін» жою.
Ертедегі Шіркеудің қарапайымдылығында, Жаңа өсиеттің кез келген адал оқырманы растайтындай, кәсіби «дін қызметкерлері» деген нәрсе болған жоқ. Бір адам басқаратын, діни «куәліктері» мен кәсіби дайындығы бар, белгіленген жалақыға қызмет ететін сенушілер қауымы туралы ой – мұның бәрі Жаңа өсиетке мүлдем жат. Керісінше, Жаңа өсиеттегі үлгі бойынша шіркеуді адамдық тұрғыдан бір пастор емес, Жаңа өсиетте әдетте «ақсақалдар» немесе «басқарушылар» деп аталатын ер адамдар тобы басқаруы керек. Сонымен қатар, бұл ақсақалдарды әдетте Құдай жергілікті қауымдардың ішінен өсіруі керек, оларды шіркеулер сырттан жалдап немесе әкелмеуі керек деген айқын тұжырым бар.
Бұл үлгіні қауымдар ұстануға тырысады, және мені оларға ең алдымен осы нәрсе тартты. Конфессиялық шіркеудің «пасторы» ретінде дәстүрлі қызмет атқарған кезде, Жаңа өсиетті зерттеуім менің негізінен Киелі жазбаларға сәйкес келмейтін лауазымды атқарып отырғаныма сендірді. Жаңа өсиеттегі үлгіні алдыма қойып, мен шіркеулердің Киелі жазбаларға сәйкес келмейтін шіркеу басшылығы үлгісін толығымен қабылдауы нәтижесінде туындаған кейбір қайғылы нәтижелерді жаңа көзбен көре бастадым. Көптеген жергілікті шіркеу пасторлары тақуа және адал адамдар, бірақ діни қызметкерлер жүйесі – әулиелерді «дін қызметкерлері» мен «қарапайым адамдарға» бөлудің осы өкінішті бөлінісі – Құдай шіркеуінде айтып жеткізгісіз бүлік тудырды.
Бір атақты жаттықтырушы футбол ойынын былай деп анықтады: «Демалуға өте мұқтаж 22 адам алаңда, жаттығуға өте мұқтаж 50 000 көрермен қоршауында». Бүгінгі таңда көптеген шіркеулерде де осындай жағдай орын алуда, өйткені Құдай Сөзін көпшілік алдында уағыздау және үйрету немесе Құдай отарын бағу үшін кәсіби біліктілік қажет деген түсінік бар. Осылайша, Құдайдың әлеуетті қуатты әскері бірнеше белсенді сарбаздарға және көптеген көрермендерге, «қарапайым адамдарға» бөлінеді, олар жиналыстарға қатысуымен және қаржылық қолдауымен сарбаздарды қолдайды.
Әділдік үшін айта кету керек, көптеген пасторлар бұл жағдайды басқалар сияқты өкінішпен қабылдайды. Олар өз рөлдерін қызмет жұмысын монополиялау емес, әулиелерді қызметке қатысуға дайындау деп санайды. Алайда, бұл қажетті нәтиже сирек орындалады, себебі дін қызметкерлері мен қарапайым адамдар арасындағы айырмашылық әулиелерді қозғалыссыз ететін үлкен кедергі болып табылады. Христиандық жұмыстың белгілі бір элементтері арнайы «шақырылған» бірнеше адамға арналған деген түсінік тым терең сіңіп кеткен.
Бірде, осы мәселелерге қатысты Жаңа өсиет шындығын түсіне бастағанда, мен өз жүгімді шіркеудегі кейбір ер адамдармен бөлістім, «пастордан» басқа адамдар да, мысалы, шіркеудің көпшілік жиналыстарында Сөзді уағыздауға және үйретуге қатысуы керек деп ұсындым. Сол қымбатты ер адамдардың бірі, шынайы ниетпен: «Бірақ пастор, біз сіз сияқты оқымадық қой», – деп жауап берді. Менің алғашқы реакциям: «Неге олай емес?» – деп сұрау болды. Өйткені мен Киелі кітап туралы білетінімнің 99 пайызын (және бұл өте аз) теологиялық семинариядан емес, Киелі жазбаларды жеке зерттеуден және тақуа адамдардың жазбаларынан үйренгенімді еш тартынбастан айта аламын, бұл әрбір Құдай әулиесі үнемі пайдалануы керек ресурстар. Шын мәнінде, көптеген теологиялық білімі бар адамдар менің дауысыма қосылып, семинариядағы білімдерінің Құдай Сөзінің байлығын түсіндіруге қабілетті етпегенін, керісінше, олардың рухани қызметте тиімді болуы үшін рухани тұрғыдан қалпына келуі қажет болған жанды құрғататын тәжірибе болғанын мойындайтын еді.
Қауымдарда отарды рухани басқаруды жетілген, жауапты бауырлар тобы жүзеге асырады, ал Сөздің көпшілік алдындағы қызметі әртүрлі дарынды бауырлар арасында бөліседі. Сонымен қатар, апта сайынғы нан бөлу жиналысында, біз көретіндей, кез келген бауырға, соның ішінде көпшілік алдында үнемі қызмет етпейтіндерге де, Киелі жазбалардан ой бөлісуге мүмкіндік бар. Қауымдар арасында толық уақытты қызметкерлер – миссионерлер, евангелисттер, Киелі кітап мұғалімдері – болғанымен, Сөздің қызметінің негізгі бөлігі әртүрлі дарынды бауырлар арасында бөліседі. Сонымен қатар, апта сайынғы нан бөлу жиналысында мүмкіндік бар.
Ендеше, теология немесе гомилетика бойынша ешқандай ресми білім алмаған және ешқандай шіркеу немесе конфессия тарапынан тағайындалмаған адамдар негізінен басқаратын қауымдардағы көпшілік қызметінің сапасы қандай? Мен өз пікірімді айтамын, және ол қауымдар арасындағы Киелі кітапты оқыту, кәсіби, жалақылы қызметтің жылтыр стилі мен көрермендерді тарту қабілетінен жиі айырылса да (бұл жақсы кемшілік!), жалпы алғанда мазмұны жағынан әлдеқайда жоғары. Өйткені, басқа біреу айтқандай, «Киелі жазбаларды білу» мен Киелі кітаппен ақылды болу арасында үлкен айырмашылық бар. Өкінішке орай, соңғысы көптеген семинария сыныптарында және көптеген пасторлардың үстелдерінде басым, олар аптасына екі-үш «уағыз» дайындауға мәжбүр, ал тыңдаушылар Құдай Сөзінің терең ақиқаттарына негізінен қызығушылық танытпайды.
Керісінше, «бауырлар» қауымындағы орташа спикер өз жоспарындағы барлық тармақтардың бір әріптен басталуы керек екенін немесе тіпті оның жоспары болуы керек екенін білмеуі мүмкін. Оған ешқашан тартымды тақырып, қызықты кіріспе және күшті қорытынды болуы керек деп үйретілмеген. Осының бәрі туралы нашар хабардар болғандықтан, ол жай ғана тұрып, Құдай Сөзін тармақтап, жол-жолмен ашудан басқа ештеңе білмейді. Оның кедей тыңдаушылары, бұдан жақсысына үйренбегендіктен, өздерінің айырылғанын түсінбейтін сияқты, мүмкін олардың құлақтары ұзақ тәжірибе арқылы Киелі жазбалардың ақиқатына қуануға үйретілгендіктен, оның қалай ұсынылғанына емес.
Бұл тақырыпты қалдырмас бұрын (мен бұл туралы «Бір пасторлық жүйе Киелі жазбаларға сәйкес келе ме?» деген кітапшада тереңірек жазғанмын), мен ер адамдар арасындағы көпшілік қызметін бөлісу тәжірибесінен көрген ең қымбат жанама әсерді атап өтуім керек, және бұл оның қауым отбасыларына әсері. Әкесінің – «уағызшы», «пастор», «министр» емес, өз әкесінің – апта сайын тұрып, Құдай Сөзін түсіндіріп жатқанын көрген балаға қандай терең әсер ететінін кім өлшей алады? Немесе Қасиетті Рухтың жетелеуімен Иеміздің дастарханында Мәсіхтің даңқы туралы қарапайым ой бөлісу үшін тұруы. Ал бұл батаның баланың жанында отырған тақуа әйел мен ана үшін маңызы кем бе? О, бүгінгі таңда көптеген әйелдердің жүрегінен шыққан үн: «Егер менің күйеуім рухани нәрселерге көбірек қызығушылық танытса ғой!» емес пе? Бүгінгі отбасының ең басты қажеттілігі – рухани басшылық тізгінін ұстауға дайын және қабілетті әкелер мен күйеулер емес пе? Бұл қажеттілік шіркеулерде де көрініс таппай ма?
Біздің ер адамдар ретіндегі қайғылы жағдайымыз – біз рухани басшылық үшін жаратылсақ та, табиғатымыз бойынша оны қабылдауға немқұрайлы қараймыз. Егер әйелдер рухани басшылықты өз мойнына алса, көптеген ер адамдар оларға рұқсат беруге риза болады. Егер уағыздау, үйрету, куәлік ету, кеңес беру және т.б. үшін кәсіби пастор болса, көптеген ер адамдар өте ыңғайлы түрде көрермен рөліне ауысады. Алайда, «бауырлар» қауымдарында ер адамдар өз дарындарын қолдануға ынталандырылады, олардан күтіледі және оларға мүмкіндік беріледі – мұны істейтін басқа ешкім жоқ! Және олар мұны басқа ер адамдардан үлгі ретінде көреді, олардың семинарияда білім алмағанын, тағайындалмағанын немесе ақы төленбегенін біледі, олар Сөзді қызмет етеді, отарды бағады және басқа да қызмет жұмыстарын атқарады. Осындай жағдайларда ер адамдардың қалай көтеріліп, шіркеуге айтып жеткізгісіз пайда әкеліп, үйге де таралатынын көру өте әдемі.
- Әйелдердің қауымдағы рөлі туралы Киелі жазбалар іліміне мойынсұну.
Бұл бізді қауымдардың тағы бір ерекшелігіне әкеледі, оны көптеген адамдар ерекше қарсылықпен қабылдайды, және бұл олардың әйелдердің қауымдағы рөлі туралы Киелі жазбалар нұсқауларына сөзбе-сөз мойынсұнуы. Бұл нұсқаулар 1 Қорынттықтар 11 және 14, және 1 Тімотеге 2 сияқты үзінділерде кездеседі. Олар заман рухына мүлдем қарама-қайшы; мүмкін сондықтан оларға соншалықты шабуыл жасалады, елемейді немесе ымыраға келеді, тіпті Құдай Сөзін сүйетіндер де.
Жиналыстар кезінде әйелдердің бас киім киюі қауымдар арасында кең таралғандығын анықтау көптеген адамдар үшін шок және реніш тудырады. Кейбіреулердің ойынша, бұл қауымдарды жылан ұстайтын культистерден бір саты жоғары қояды! Біздің тарапымыздан, менің әйелім екеуміз бұл жерден, мен түсіндіретіндей, осы бауырлар мен әпкелермен кездесе бастауымыз керек деген соңғы растауды таптық.
Жылдар бойы біз әйелдердің рөлі туралы Жаңа өсиет ілімінің әртүрлі түсіндірмелерін естідік. Әдетте, бұл түсіндірмелер ілімнің пайда болуына себеп болған жергілікті мәдени жағдайларға, мысалы, Қорынттағы ғибадатхана жезөкшелерінің болжамды беделіне байланысты Павелдің бас киім киюді және әйелдердің жиналыстарда үндемеуін талап етуіне назар аударды. Бұл түсіндірмелер бізге ешқашан толықтай дұрыс болып көрінбеді. Біріншіден, ежелгі грек-рим әлеуметтік тарихын білу Киелі жазбаларды дұрыс түсіндіру үшін алғышарт болуы керек деген ой ешқашан дұрыс болып көрінбеді, әсіресе мәдениетке негізделген түсіндірме үзіндінің қарапайым ілімін жоққа шығаратын сияқты болғанда. Қалай болғанда да, әпкелердің бірі шіркеуге қандай да бір жолмен сөйлеуге тұрғанда, және бір рет біздің жексенбілік мектебіміз ерлер мен әйелдердің аралас тобына сабақ беру үшін әйелді таңдағанда, бізде бәрі дұрыс емес деген мазасыз сезім болды.
Бұл жағдай шіркеудегі қымбатты әйелдердің бірі маған келіп, осы саладағы Киелі жазбалар ілімдерін оқып, мазасызданған кезде шиеленісті. Ол олардың айтқандарының мағынасы бар ма, және егер бар болса, неге біз оларға бағынбаймыз деп білгісі келді! Мен оған бұл мені де мазалайтынын, және сол үзінділердің дұрыс түсіндірмесі туралы сенімді болмасам да, мәселені одан әрі зерттеп, қорытындыға келуге тырысатынымды айттым. Бұл мен бұрын айтқан кезеңде болды, сол кезде мен шіркеу үшін Жаңа өсиет үлгісінің басқа аспектілерімен күресіп жаттым. Менің соңғы қорытындым: иә, бұл Киелі жазбалардың бәрі айтқандарын білдірді, және тек дәстүр мен заман рухымен ластанған Сөзге деген көзқарас қана Шіркеуді оларды сөзбе-сөз қабылдаудан сақтап қалды.
Біреу шіркеулердегі әйелдерге қатысты Киелі жазбаларды сөзбе-сөз қабылдауды ұсынғанда, және әйелдер, шын мәнінде, жиналыстарда «үндемеуі» керек және үйретуге рұқсат етілмейді деп ұсынғанда, олар мынадай жауап естуі мүмкін:
«Онда, меніңше, сіз әйелдер де бас киім киюі керек деп ойлайсыз!» Әрине, бұл күлкілі ой сияқты, және оны айтудың өзі адамды ақылдырақ түсіндірме іздеп, кешірім сұрап қашуға мәжбүр етуі керек. Бір жағынан, бұл жауапта шындық бар, өйткені Шіркеуге берілген бір айқын нұсқауды сөзбе-сөз қабылдап, екіншісін қабылдамау – айқын сәйкессіздік. Бірақ дұрыс шешім екеуін де елемеу ме? Керісінше, екеуіне де – барлығына да бағынбау ма?
Енді, мүмкін, сіз неге біз қауымдардағы әйелдердің бас киім кигенін естігенде қуанғанымызды түсінетін шығарсыз. Бұл бізге мұнда, ақыры, шіркеу үшін Жаңа өсиет үлгісінің толықтығына сәйкес келуге тырысатын сенушілер бар екенін көрсетті, олар таңдап-таңдамайды. Мұнда өздерінің мойынсұнуы оларды дүниеліктер мен христиан әлемінің басым көзқарастарына қарама-қайшы қоятынына қарамастан, Құдай Сөзіне мойынсұнудан қорықпайтын қауымдар болды.
Бас киім кию қатаң заңдылық рухында таңылған нәрсе емес. Көптеген қауымдарда бұл әйелдер тарапынан тәтті, ерікті рухта жасалады, олар оның ең күшті жақтаушылары. Жиналыстарға келушілер де бұл салада ыңғайсыз сезінбейді немесе бағынуға мәжбүрленбейді. Мұнда ешқандай құлдық қамыты жоқ. Көптеген әпкелер осылайша бүкіл шіркеу алдында өздерінің «басшысына» бағынуын, демек, Шіркеудің Мәсіхке дұрыс бағынуын үлгі етуге мүмкіндік алғанына қуанады. Және олардың осы шағын жолмен мойынсұнуы арқылы Мәсіх құрметтеледі, отбасылар нығаяды, жас қыздар әйелдіктің сұлулығына үйретіледі, ал ер адамдар рухани басшылыққа шақырылады.
Егер біреу мұны қысым деп санаса, әпкелерден олардың қысым көріп жатқанын сұрауға тырыссын. Осы сыртқы көріністің артындағы әдемі рухани шындықты түсіндірген кезде олардың жүздеріне назар аударсын. Ол қыздардың мінез-құлқын бақылап, олардың мінезін, жетілуін және руханилығын құрдастарымен сабырлы түрде салыстырсын. Ол үй өмірінде, неке өмірінде және балалардың мінез-құлқында бас киім киюдің өзінің емес, керісінше, әйелдің қуанышты бағынуы мен күйеуінің белсенді басшылығының қос рухының әсерін қадағаласын, бұл сыртқы символ арқылы үйретіледі, тәрбиеленеді және қолдау табады. Содан кейін ол өз жүрегінен бұл қысымшыл заңдылықтан гүлденуді күтуге болатын жемістер ме деп сұрасын.
Ол Құдайдың әмірін адамдардың дәстүрлерімен әдемі түрде ысырып тастағандардан, шіркеулердегі әйелдерге арналған Жаңа өсиет нұсқаулары тек сөзбе-сөз мағынада және белгілі бір мәдени қажеттіліктерді ескере отырып, нақты адресаттарға ғана қолданылды ма деп сұрап, қорытындыласын. Бүгінгі таңда әпкелер біздің мәдени төтенше жағдайымызды ескере отырып, қайдан беделді нұсқау таба алады? Бірінші ғасырдағы Қорынттағы қажеттілік бүгінгіден артық болды ма, гендерлік рөлдер соншалықты үмітсіз шатасып, тақуа әйелдік әлем ешқашан көрмегендей келісілген және қатыгез шабуылға ұшыраған кезде? Егер сол кезде Иемізден айқын сөз қажет болса, қазір одан да қажет емес пе? Шынында да солай. Және осы салада Киелі жазбалар іліміне қуанышпен бағынатындар қисық және бұзылған ұрпақтың ортасында әлемде жарық сияқты жарқырап тұр.
- Мәсіхтің Тұлғасы мен Ісін дәріптеу.
Мен ризашылықпен айта аламын, тіпті конфессиялық шіркеуден кетпес бұрын да, «бауырлар» жазушылары маған Иса Мәсіхтің Тұлғасы мен ісінде даңқтауды үйреткендер болды. К. Х. Макинтоштың «Левит туралы жазбалар», Сэмюэл Ридауттың «Еврейлерге жолдау туралы дәрістер» және «Киелі шатыр туралы дәрістер» сияқты кітаптар менің Оның Тұлғасына деген терең тартылысты және Оның ісін сентименталды емес, берік доктриналық тұрғыдан бағалауды дамыта бастады. Қысқасы, Оның көптеген сүйкімділігіндегі Мәсіхке деген бұрын-соңды білмеген тәбет. «Бауырлармен» бірге болғаннан бері, мен Иеміздің халқының осы қарапайым қауымдарында Мәсіхтің даңқын үнемі қолдағаны үшін Құдайға жиі шүкіршілік айтуға себеп болды, және Оны таяз, мағынасыз және сентименталды бағалаумен сонша уақыт қанағаттанғаныма таң қалдым.
Бұл қазіргі евангелиялық уағыздарда, ілімдерде және әдебиетте әдетте ұсынылатын Мәсіх туралы көзқарасты дәл сипаттайтынын жоққа шығаруға бола ма? Голгофаның ұсынылуы Мәсіхтің физикалық азаптарынан және «Ол біздің күнәларымыз үшін өлді» деген тұжырымнан сирек асады емес пе? Соңғысы – даңқты шындық, сөзсіз, және мүмкін күнәкарлар Мәсіхтің ісін түсіне алатын дәреже, бірақ ол әулиелер үшін Голгофаның даңқын толықтай ашпайды. Левиттік құрбандықтардың бейнесін қолданатын болсақ, біз күнәні өтеу құрбандығымен тоқтап қалуымыз керек пе – ол Мәсіхтің ісінің шынайы және баталы аспектісі болса да – және Оның күнәні өтеу құрбандығында, бейбітшілік құрбандығында және өртеу құрбандығында ашылған қуатты құрбандығының аспектілерін елемеуіміз керек пе? А, өртеу құрбандығы – барлық типтік құрбандықтардың ең жоғары және ең әдемісі! Мәсіхтің ісі адамға қалай әсер ететіні ретінде емес, Құдай оны қалай қабылдайтыны ретінде ұсынылған. Мәсіх біздің күнәкар ретінде емес, Құдайдың еркін орындауға қуанған, тіпті өлімге дейін адал болған Тұлға ретінде бейнеленген. Және Ол өз кезегінде Әкенің жүрегінің қуанышы болды, тіпті – иә, әсіресе – Оның өлімінде. Бұл Мәсіх мәңгілік Рух арқылы Өзін Құдайға мінсіз құрбандыққа шалған (Еврейлерге 9:14). Бұл құрбандықтың Құдайға деген тәтті иісін кім түсіне алады! Дегенмен – оқырман өзі бағаласын – көптеген сенушілер бұл туралы қаншалықты жиі естиді?
Егер Мәсіхтің ісі туралы қазіргі ілім таяз және қанағаттандырмайтын болса, Оның даңқты Тұлғасы туралы ілім іс жүзінде жоқ. Көптеген – бірақ барлығы емес – евангелиялық сенушілер сұрақ қойылғанда, Мәсіхтің Құдай да, Адам да екендігі туралы ортодоксалды жауап бере алса да, мен тереңірек зерттеу өте ұят және мазасыз нәтижелер беретінінен қорқамын. Мәсіхтің мінсіздігі туралы не айтуға болады? Ол күнә жасай алар ма еді? Оның адамдығы біз сияқты азғырумен күресті ме? Ол «ет болып келгенде» Құдайлығының белгілі бір қасиеттерін тастады ма? Оның бұзылмайтын адамдығы туралы не айтуға болады? Ол ауру мен өлімге бағынды ма? Оның таңғажайып Тұлғасы Киелі шатырда, Левиттегі құрбандықтарда және басқа да Ескі өсиет үлгілерінде қалай суреттелген? Неліктен төрт Інжіл бар? Мәсіхтің қай аспектісі әрқайсысында ерекше ұсынылған? Мұндай сұрақтарға теологиялық тұрғыдан дұрыс жауап беруге болатын жерде де, Мәсіхке деген шынайы жүрек, Оған үнемі қарау, «Көктен түскен нан» болған Осы Тұлғамен терең және күнделікті тамақтану бар ма?
Мен мұнда абай болуды қалаймын, өйткені жалпылама сөздер әрқашан қауіпті, және Мәсіхті түсіну туралы мақтанудан артық ешнәрсе сәйкессіз болмас еді, жеке адам ретінде немесе шіркеулер тобы ретінде болсын. Сондықтан мен оқырман менің жазуымның рухын түсінеді деп үміттенемін, және егер мен, шексіз бата алған адам ретінде, бұл батаны басқалармен бөлісуді қаласам, мені кешіреді. Өйткені менің жеке бақылауым бойынша, «бауырлар» қауымдарында қандай әлсіздіктер байқалса да, әдетте басқа жерлерде кездесетіннен гөрі Мәсіхтің Тұлғасы мен ісіне деген тереңірек қуаныш пен түсінік бар. Егер оқырман бұл мәлімдемеге қарсы болса, мен түсінемін, және мен қауымдарда ешкімнің мұны талап еткенін естіген емеспін.
«Бауырлардың» шағын қауымымен кездесе бастағаннан кейінгі алғашқы таңғажайып оқиғалардың бірі – қонақ спикермен арнайы жиналыстар сериясының келуі болды. Менің тәжірибем мұндай оқиғалардың алдында көптеген дайындық пен жарнама болуы керек деп үйреткен еді. Саяхатшы жұлдызды уағызшының келуімен, егер ол бұрынғы кәсіби спортшы немесе басқа да танымал адам болмаса, кем дегенде, әртүрлі тақырыптарда динамикалық, жақсы дайындалған уағыздар арсеналын жеткізуге дайын, тартымды спикер болар еді. Егер мен осындайды күткен болсам, мен көңілім қалды, өйткені мен көргенім – Мәсіхтің қарапайым қызметшісінің Марк кітабынан Иеміздің өмірі туралы бірнеше жылы жүректі хабарламалар айтуын тыңдау үшін ешқандай мәжбүрлеусіз немесе итермелеусіз жиналған ынталы сенушілер тобы болды. Мен содан бері осы рухты көптеген жолдармен көріп келемін. Мысалы, христиан кітап дүкендері сәнді тақырыптық зерттеулермен, христиандық фантастикамен және жұқа христиандық лакпен қапталған зайырлы өзін-өзі дамыту психологиясымен толтырылған заманда, сенушілердің қай ортасында бір жарым ғасыр бұрын жазылған және «Иеміз Иса Мәсіхтің моральдық даңқы туралы қысқа медитациялар» деп аталатын кітап әлі де кең таралуы мүмкін? Мәсіхке деген осы қарапайым қызығушылық, менің ойымша, біз келесіде айтатын нәрсемен, яғни қауымдардың апта сайын қолданатын нан бөлу тәжірибесімен тығыз байланысты. Менің ойымша, Қасиетті Рухтың жетекшілігімен ғана апта сайын жиналып, Иемізді Ол сұрағандай еске алу тәжірибесі Мәсіхтің Тұлғасы мен ісіне деген осы ынталы ықыласқа себеп болды. Біз кейде Иеміздің кешкі асында ән айтқандай:
Біздің әніміз мәңгілік болады >Өзін осылай берген Шопан туралы; >Ол сияқты даңқты тақырып жоқ, >Бізге соншалықты әсер ететін тақырып жоқ.Мен қауымдардағы бауырларым мен әпкелеріме айтамын, Мәсіхке деген адалдықтың қарапайымдылығынан ауытқып кетпеу үшін сақ болайық. Және, бір демде Құдайға осы бай мұрамыз үшін шүкіршілік айтсақ, келесі демде біз де осы үлкен су қоймасынан тым қорқақтап ішкенімізді мойындайық. Мәсіхтің даңқының зерттелмеген және бағаланбаған тұтас аймақтары бар, өйткені біздің немқұрайлылығымыз бен рухымыздың тұншығуы. Біз Ол туралы қаншалықты аз білеміз! Кемшілігімізді мойындап, содан кейін «Иемізді тануға ұмтылайық!»
- Апта сайын нан бөлу арқылы Иемізді еске алу.
Киелі жазбаларда Иеміздің кешкі асының жиілігі туралы қатаң талап болмаса да, Жаңа өсиеттік Шіркеудің оны әрбір Иеміздің күнінде (Елшілердің істері 20:7; 1 Қорынттықтар 11:17 ж.б.) орындағаны анық. Тек бұл ғана емес, бұл олардың жиналысының орталық нүктесі болды. Бұл менің Шіркеу үшін Жаңа өсиет үлгісін зерттеген кезде санама қатты әсер ете бастаған тағы бір сала болды.
Елшілердің істері 2:42 нан бөлуді төрт нәрсенің бірі ретінде тізімдейді, елшілердің ілімі, қауымдастық және дұғамен бірге, ертедегі Шіркеу «өздерін арнаған». Бүгінгі таңда қанша шіркеу туралы олардың нан бөлуге арналғанын қашықтан айтуға болады? Мен пасторлық еткен шіркеуде, сондай-ақ мен білетін көптеген басқа шіркеулерде, Киелі жазбалардағы «осы нанды жеген сайын және осы кеседен ішкен сайын» деген сөз тіркесі, барлық практикалық мақсаттар үшін, «осы нанды сирек жеген сайын және осы кеседен сирек ішкен сайын» деп өзгертілген еді.
«Бауырлар» қауымдарының Иеміздің кешкі асын әрбір Иеміздің күнінде орындаудың Жаңа өсиеттік үлгісін ұстанатынын естігенде, бұл рәсімді Киелі жазбалардағы қарапайымдылығы мен сұлулығында ешқашан көрмегендердің ортақ реакциясы: «Мен Иеміздің кешкі асын апта сайын қабылдағым келмейді!» Мен де қабылдамас едім, егер ол бүгінгі таңда көптеген евангелиялық шіркеулерге тән үлгіде жасалса. Мұндай ескірген және қатып қалған рәсім, әлі де Рим католиктерінің ырымдарының қалдықтарымен (мысалы, элементтерді «дін қызметкері» «басқару» қажеттілігі сияқты) қапталған, жүректің сүйіспеншілігін тудырады деп күтуге болмайды. Пасторлық қызметтегі жылдарымды еске түсіргенде, Иеміздің кешкі асы жоспарланған жылына үш-төрт рет болса да, одан қорқатыным есімде. Бірақ қазір, нан бөлу үлкен қуанышқа айналды, тіпті жағдайларға байланысты оны жіберіп алуға мәжбүр болсам, өзімді қатты айырылғандай сезінемін.
Оны ешқашан көрмегендер үшін, қауымдар арасындағы нан бөлу жиналысының әдеттегі сипатын сипаттап көрейін. Уақыты әртүрлі, кейбір қауымдарда бұл жексенбі күні таңертеңгі алғашқы жиналыс болса, басқалары кешкі уақытты қалайды. Әулиелер Иеміздің дастарханының алдына жиналады. Кейбір жағдайларда олар дөңгелек үстелдің ортасында отырады; басқаларында үстел жиналыс орнының алдында тұрады. Мүмкін, келушінің алдымен байқайтыны – жиналыс залының қарапайымдылығы. «Бауырлар» өздерінің күрделі ғибадат орындарымен танымал емес. Бірақ мұндай жиналысқа үйренбеген адам үшін бұл жиналыстың ең таңғажайып ерекшелігі – жиналысты басқаратын, төрағалық ететін немесе басқаратын ешкім жоқ – яғни, Қасиетті Рухтан басқа ешкім жоқ.
Көп ұзамай, бауырлардың бірі, өзін жетекшілік еткендей сезініп, жиналысты бастайды, мүмкін ән айту арқылы. Содан кейін басқа бір бауыр Киелі жазбалардан жиналыстың мақсатына сәйкес келетін қысқа үзінді оқуы мүмкін. Тағы біреу дұға етуі мүмкін. Осылайша жиналыс жалғасады, қауымның әртүрлі ер адамдары қатысады – кәсіби «министрлер» емес, кәсіпкерлер, инженерлер, фермерлер, ағаш ұсталары және басқалар, өмірдің әр саласынан және әр деңгейінен. Біреу ән айтады, екіншісі Киелі жазбаларды оқиды немесе шүкіршілік дұғасын айтады, бәрі Құтқарушының Тұлғасы мен құтқарушы ісіне бағытталған. Әпкелер ән айтуға және жиналыстың рухани атмосферасын қалыптастыратын үнсіз дұға мен ғибадатқа қатысу арқылы маңызды рөл атқарады. Мұның ешқайсысы алдын ала ұйымдастырылған немесе жоспарланған емес, дегенмен кейде келушілер айтылған ойлардың үйлесімділігіне соншалықты таң қалған, олар мұның алдын ала ұйымдастырылмағанына әрең сенген. Жоқ, бұл жиналысқа жалғыз дайындық – бауырлар мен әпкелердің өзін-өзі тексеру және Киелі жазбалар туралы ой жүгірту арқылы жүректі дайындауы.
Біраз уақыттан кейін бауырлардың бірі нан үшін шүкіршілік айтады. Содан кейін ол оны үстелден алып, сенушілер бір-біріне береді. Содан кейін кесе үшін шүкіршілік айтылып, ол таратылады. Тағы да, бұл істе жетекшілік ететін ер адамдар алдын ала таңдалмайды, олар ақсақалдар немесе диакондар, немесе басқа да мақұлданған топтың мүшелері болуы міндетті емес. Шынында да, мұнда сенушілердің діни қызметі сөзбен емес, іспен көрінеді. Нан мен кесені қабылдағаннан кейін көп ұзамай, жиналыс әдетте әнмен аяқталады. Жиналыс кезінде әдетте садақа жиналады. Қауымдар арасында дінге келмегендер шақырылған жиналыста садақа жинамау керек деген қатты сезім бар, өйткені бұл кейбіреулерді ренжітуі мүмкін ғана емес, сонымен қатар Құдайдың ісін сенбейтіндердің сыйлықтарымен қаржыландыру дұрыс емес деп саналады. Осылайша, садақа нан бөлу жиналысы кезінде, тек сенушілер үшін, көпшілік алдындағы уағыз және оқыту жиналыстарында емес, жиналады.
Иеміздің кешкі асы жиі «Ғибадат жиналысы» деп аталады, және бұл солай. Кейбір келушілер көңіл-күйді біраз салтанатты деп санауы мүмкін, өйткені сыртқы көрініс аз. Жиі ұзақ үнсіздік кезеңдері болады, бірақ бұл «біреудің бірдеңе айтуын күту» сияқты ыңғайсыз уақыттар емес, керісінше, бай ой жүгірту және медитация уақыттары. «Қандай көрініс!» – деп жазады Джон Ричи, қымбатты қарт шотланд әулиесі. «Әрбір көз Мәсіхке қадалған; әрбір жүрек қанағаттанған».
Жақында, досымның шақыруымен, мен сенбі күні кешке жергілікті конгресс залындағы христиандық жиналыста болдым. Мен келген кезде, төрт-бес жүздей адамнан тұратын топ жиналыстың «мақтау және ғибадат» уақытына кірісіп кеткен еді, музыканың ырғағына тербеліп, өз мақтауларын өте демонстративті түрде білдіріп жатты. Кешкі спикер, өте танымал христиандық көшбасшы, сахнаға шықты. Ол негізінен анекдоттар тізбегінен тұратын, кейде құрметсіздікке жақын әзілмен араласқан таяз мотивациялық әңгіме айтты. Мен жаңа ғана куә болған нәрсеге қатысты терең алаңдаушылықпен кеттім. Келесі таңертең, Иеміздің күні болғандықтан, мен отыз-қырық әулиемен Иеміздің дастарханының айналасына қарапайым жиналдым. Динамикалық спикер жоқ, сәнді музыка жоқ, көз тартарлық көрініс жоқ. Қысқасы, денеге ешқандай тартымды нәрсе жоқ. Тек Иеміздің халқы Оны Ол сұрағандай қарапайым еске алды. Мен бұл, алдыңғы түндегі жиналыстың ойын-сауық құндылығынан әлдеқайда төмен болса да, Жаңа өсиеттік Шіркеудің шынайы рухын әлдеқайда көбірек сезіндірді деп ойладым.
Дегенмен, сенбі күні кешке қатысқандардың көпшілігі бұл шағын жиналысқа аяушылық пен менсінбеушілікпен қарайтын еді. «Қандай құрғақ! Эмоция қайда?» – дейді олар. Олар сол жерде отырған Құдайдың қымбатты әулиесін, тіпті Мәсіхке ондаған жылдар бойы адал қызмет еткеннен кейін де, Құдайдың таңғажайып рақымын және өзі үшін өлген Тұлғаның қымбаттылығын ойлап, басын шайқап, таңданып отырғанын көрмей ме? Олар, мына жерде, тақуа әке мен күйеудің, шағын топ ән айтқанда көзінен жасын сүрту үшін тоқтағанын байқамай ма:
Сені құрбандық ретінде көргенде, >Қарғыс атқан ағашқа қадалғанда, >Біздің кінәміз бен ақымақтығымыз үшін соққыға жығылғанда, >Барлық үкімімізді Сен көтергенде, >Ием, біз мойындаймыз, ғибадат ететін жүректермен, >Сен бізді Өз қаныңмен сүйдің; >Даңқ, мәңгілік даңқ >Саған болсын, Құдайдың Қозысы!Қараңғы ма? Қуаныш жоқ па? Мұны білген адамнан басқа кім қанағаттанудың баға жетпес сезімін, жүрек өзінен мүлдем алыстап, барлық Жәннат қуаныш табатын Оған және Ол мінсіз орындаған ұлан-ғайыр түсініксіз іске назарын аударғанда ішіндегі терең қуанышты сипаттай алады! Мұнда шынымен де ар-ождан үшін тыныштық, жүрек үшін толықтық және қуаныш бар – оңай білдіруге болатын қуаныш емес, керісінше «айтып жеткізгісіз және даңққа толы қуаныш».
Иә, шіркеу басшылығының Киелі жазбалардағы үлгісі болсын, әйелдердің шіркеулердегі рөлі болсын, Иеміздің кешкі асының маңыздылығы болсын, немесе шіркеу өмірінің кез келген басқа саласы болсын, біз Киелі Рухтың Киелі жазбаларда белгілеген үлгісін ұстану баталы нәтижелер беретінін үнемі табамыз. Басқаша ойлау ақымақтық. Шіркеулерге арналған Жаңа өсиет нұсқаулары практикалық емес, ескірген нәрселер емес, оларды экзегетикалық айлакерлікпен жасыруға болмайды. Керісінше, олар осы қараңғы ғасырда Шіркеудің жолын жарықтандыратын қымбат шамдар, және Забуршымен бірге: «Мен аяқтарымды Сенің куәліктеріңе бұрдым», – деп айта алатындар оларды адамдардың пікірлері мен дәстүрлерінен гөрі сенімдірек жолбасшы табады.
Соңғы сөздер
Мен алған батаны бөлісуге деген ықыласымда «бауырлар» қауымдарын өмірден үлкен етіп көрсетпегеніме дұға етемін. Сөзсіз, олардың әлсіздіктері, кемшіліктері мен қателері туралы осы көлемдегі мыңдаған кітапшалар жазуға болады. Даңққа жеткен әулиелердің кез келген тобында кемелділікті немесе оған жақын нәрсені іздеген кез келген адам көңілі қалады. Бұл бірнеше бет Елишаның күніндегі алапестер сияқты, үлкен олжа тапқан және ар-ожданымен үндемей тұра алмайтын адамның жеке куәлігінен басқа ештеңе емес. Құдайым оларды Өз даңқы үшін бата беріп, қолдансын!
Белгісіз
