Ағылшын жазушысы Джордж Элиот (шын аты Мэри Энн Эванс) былай деп жазды: «О, адаммен өзіңді қауіпсіз сезінудің жайлылығы, айтып жеткізгісіз жайлылығы; ойларды өлшемей, сөздерді санамай, олардың бәрін, дәл сол қалпында, сабан мен дән сияқты төгіп салу, адал қол оларды алып, елеп, сақтауға тұрарлық нәрсені сақтап, содан кейін мейірімділікпен қалғанын үрлеп жіберетінін білу». Нағыз дос – сенімді және сені ешқашан тастамайтын адам. Достықта сенім қауіпсіздікті тудырады. Бұл өз кезегінде қанағаттануға әкеледі.
Жоғарыдағы дәйексөзде сипатталған достықты бастан кешіру өте қанағаттанарлық. Бірақ мұндай достықтан қалай ләззат алуға болады? Нағыз және тұрақты достықты табу үшін қандай қадамдар жасау керек? Киелі кітап достық туралы айтады, мысалдармен де, өсиеттермен де қанағаттанарлық қарым-қатынастарды қалай дамытуға болатынын үйретеді. Біз істеуіміз керек белгілі бір нәрселер бар, бірақ біз назар аударуымыз керек ескертулер де бар.
АДАМ ДЕҢГЕЙІНДЕ
Мүмкін Дәуіт пен Жонатан бізге екі адам арасындағы достықтың Ескі Өсиеттегі ең жақсы үлгісін береді. Дәуіттің алып Голиатты жеңгеннен кейін бірден, «Жонатанның жаны Дәуіттің жанымен бірікті, және Жонатан оны өз жанындай сүйді» (1 Самуил 18:1 KJV). Жонатан бүкіл халықтың Дәуітке қарыздар екенін білді, бірақ жеке адам ретінде ол ерекше ризашылық сезінген болуы керек. Оның әкесі Саул жаумен бетпе-бет келуге құлықсыз болды – ол басқа ер адамдардың көпшілігінен айтарлықтай ұзын болса да (1 Самуил 10:23). Жонатан да филистимдікпен соғысуға батылы бармады. Дәуіт оларды дерлік сөзсіз жеңілістен құтқарды, және Жонатан оның істеген ісі үшін оған таңданған болуы керек. Осы сәттен бастап екеуінің арасында мықты достық дамыды.
Достық ризашылықтан немесе таңданыстан туындауы мүмкін, бірақ достықтың мықты және тұрақты болуы үшін белгілі бір қадамдар жасалуы керек. Осы ерте кезеңде Жонатан Дәуітті «өз жанындай» сүйді (1 Самуил 18:1); достықтың сәтті болуы үшін біз басқа адамды өзімізді сүйгендей сүюіміз керек. Адалдық та мұндай достықтың маңызды құрамдас бөлігі болып табылады. Жонатан өз досын әкесі Саулдың ақылға сыймайтын ашуынан қорғауға дайын болды, тіпті бұл оның өміріне қауіп төндірсе де (1 Самуил 20:32-34). Ол сондай-ақ Дәуіттің қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін оған маңызды ақпаратты жеткізу арқылы қолынан келгеннің бәрін жасады (1 Самуил 19:2). Дәуіт өз кезегінде олардың достығын дамытқан Иеміз оны басқарып отырғанын мойындады (1 Самуил 20:8,12).
Бұл оқиғадан біз екі адам арасындағы достық туралы құнды түсінік аламыз. Біз бұрын көргеніміздей, егер достық сәтті болса, ол сенімге және басқа адамға деген өзін-өзі теріске шығаратын сүйіспеншілікке негізделуі керек. Адалдық пен ықылас та өз рөлін атқарады, және әрқашан басқа адамға көмектесу жолдарын іздеу керек.
ЕҢ ЖАҚСЫ ДОСТЫҚ
Дәуіт пен Жонатан арасындағы достық адам деңгейіндегі достықтың тамаша үлгісі. Олар ағайынды сияқты болды. Шынында да, Дәуіт Жонатанның өлімін естігенде, оны бауырындай жоқтады (2 Самуил 1:26). Алайда, тереңірек достық мүмкін, өйткені бізге «бауырдан да жақын дос бар» делінген (Нақыл сөздер 18:24).
Ыбырайым үлкен сенім адамы болды. Еврейлерге 11-тарауда оның туралы басқа ешбір адам туралы жазылғаннан көп жазылған. Жақып, сенімді талдауында, бізге «Ыбырайым Құдайға сенді... және ол Құдайдың досы деп аталды» деп айтқанда қызықты мәлімдеме жасайды (Жақып 2:23). Ескі Өсиеттегі оның өмірінің жазбасын қарастырғанда, біз Ыбырайымның Құдайды шынымен жақсы білгенін анықтаймыз. Иеміз онымен жиі сөйлесті, бір рет екі періштемен бірге оған келді (Жаратылыс 18), және Ол өз ниетін Ыбырайымнан жасырмайтынын айтты (Жаратылыс 18:17). Ол Құдайдың досы ретінде қарастырылуға шынымен де артықшылықты болды.
Жаңа Өсиетке келгенде, біз үшін де осындай қарым-қатынастың мүмкін екенін көреміз. Иеміз Иса өз шәкірттерін қызметшілер ретінде емес, достар ретінде қарастырды (Жохан 15:15). Достар ретінде Ол оларға өз жоспарларын ашты – дәл Құдай ғасырлар бұрын Ыбырайымға жасағандай. Сонымен қатар, Иса: «Егер Менің бұйырғандарымның бәрін орындасаңдар, сендер Менің достарымсыңдар» деді (Жохан 15:14). Ыбырайым Құдайға мойынсұнғаны үшін танымал болды (Жаратылыс 18:19), және егер біз де оның сияқты Ұстазымызға сұрақсыз мойынсұнсақ, Ол бізді Өзінің достары деп атайды. Адамның достары үшін өз өмірін беруінен артық сүйіспеншілік жоқ (Жохан 15:13). Өз қауіпсіздігін Дәуіт үшін тәуекелге салған Жонатан сияқты, Иеміз Иса Өзі үшін ешқандай алаңдамады. Ол біз үшін барлығын ерікті түрде берді және Өз өмірін айқышта берді. Шынында да, бұдан артық сүйіспеншілік жоқ!
Жердегі өмірінде Иса «салық жинаушылар мен күнәкарлардың досы» ретінде танылды (Матай 11:19). Қоғамнан шеттетілген және жоғары тап өкілдері жек көрген адамдарды Ол қарсы алды. Оған келгендер ешқашан қуылмайтынын білгенімізге қаншалықты қуаныштымыз (Жохан 6:37). Көптеген тамаша әндер достық тақырыбын қозғады. Құл саудасынан бас тартқан Джон Ньютон өз тәжірибесінен: «Бәрінен де жоғары бір дос бар, ол дос атауына лайық» деп жазды. Джонсон Оутман кіші: «Кішіпейіл Иса сияқты дос жоқ» деп жазды. Джозеф Скривеннің «Исада қандай досымыз бар» әні көп жылдар бойы ең сүйікті ән болды.
Мұндай сөздерді айтудан ләззат алсақ та, егер біз Иеміздің достары болсақ, біздің жауапкершілігімізді ұмытпауымыз керек: Ол бізден әрқашан Өзі бұйырғанның бәрін орындауымызды күтеді (Жохан 15:14).
БОЛДЫРМАУ КЕРЕК ҚАУІПТЕР
Ақша достықты сатып ала алмайды. Нақыл сөздердегі «байлық көп достар табады» деген мәлімдеме (Нақыл сөздер 19:4) – бұл ескерту, нұсқау емес. Луқа 15-тегі ысырапшыл ұлдың көп ақша жұмсау арқылы көптеген «достар» тапқанына сенімдімін, бірақ оның ақшасы таусылып, мұқтаж болғанда, ешкім көмектесуге келмеді. Әрқашан бізді өз мақсаттары үшін «пайдаланатын», біздің компаниямызды іздейтін адамдар болады.
Кейде достар бізді тастап кетуі мүмкін. Дәуіт өзі сенген «жақын досының» оған қарсы шыққанын білді (Забур 41:9; бұл 2 Самуил 15:12-дегі Ахитофелге сілтеме екені сөзсіз). Иеміз Иса бұл Ескі Өсиет аятын алып, оны Жохан 13:18-дегі Яһуданың сатқындығына қолданды. Дос болып көрінген – шәкірттердің шағын тобының сенімді қазынашысы болған және ортақ қорды ұстаған адам – өз Ұстазына қарсы сатқын болды. Тағы бір Ескі Өсиет пайғамбарлығы Иеміздің қабылданбауында орындалды. Захария қолында тыртықтары бар, «Менің достарымның үйінде жараланған» адам туралы жазған (Захария 13:6). Иеміздің достары болып көрінгендердің оған жасаған қарым-қатынасын қарастырғанда, біз кішірейгенді сезінеміз. Мүмкін, біз өз адалдығымыздың кейде болуы керек деңгейден төмен болғанын мойындауымыз керек.
Құнды достықтарды сақтау керек. Достардың бізге қарсы шығуына әрқашан біз жауапты болмасақ та, кейде біз кінәлі болуымыз мүмкін. «Күнәні жасырған адам сүйіспеншілік іздейді; ал мәселені қайталаған адам жақын достарды бөледі» (Нақыл сөздер 17:9). Өсек қауіпті. Онымен айналысатындар отпен ойнайды. Берілген ақпарат оған қатысты адамға жетуі мүмкін, және бұзылған достыққа әкелуі мүмкін. Біздің күнәкар табиғатымыз басқалардың күнәлары мен әлсіздіктерін ашуды ұнатады. Олардың кемшіліктерін айтқанда, біз өзімізді жақсы сезінеміз, өйткені оларды төмендету арқылы біз өзімізді көтердік. Нағыз достық басқалардың күнәларына қуанбайды және өсек айтпайды. Керісінше, оларды жасырады.
ҰСТАНУ КЕРЕК ҚАҒИДАЛАР
Сақтау керек ең маңызды негізгі ережелердің бірі Нақыл сөздерде айтылған: «Достары бар адам өзін достық қарым-қатынаста көрсетуі керек» (Нақыл сөздер 18:24). Егер біз дос тапқымыз келсе, өзіміз де достық қарым-қатынаста болуымыз керек. Өзімізді оқшаулап, өз компаниямызды артық көру – өте жалғыз өмірдің рецепті. Сол сияқты, егер біз достарды сақтағымыз келсе, өзімізді достық қарым-қатынаста көрсетуіміз керек. Біз достардың компаниясын қалауымыз керек, олардың қажеттіліктерін өзіміздікінен жоғары қойып, әрқашан олардың ең жақсы мүдделерін іздеуіміз керек.
Достық қымбат – және достық ауыртуы мүмкін! Нақыл сөздер 27:6 былай дейді: «Достың жаралары адал; бірақ жаудың сүйістері алдамшы». Дос шындықты айтады, және кейде біз туралы жағымсыз нәрсе айтуға мәжбүр болуы мүмкін, егер ол біздің түпкілікті игілігіміз үшін екенін білсе. Шындықты айтқан (тіпті ауыртса да) жақсы, айтқан сөзіне мән бермейтін адамның жағымпаздығын қабылдағаннан гөрі. Алайда, егер бізде түзету сөзі қажет дос болса, біз мұндай «жараның» жұмсақтықпен, сүйіспеншілікпен және кішіпейілділікпен жасалғанына көз жеткізуіміз керек.
Достық тәтті – ол жүректі қуантады, және ол бізді ақыл-ой жағынан өткір ете алады (Нақыл сөздер 27:9,17). Бірақ біз достарымызды пайдаланбауымыз керек. Шаршаған кезде достың таңертеңгі ерте келуін кім бағалайды? (Нақыл сөздер 27:14). Ойлылық – достықтың құрамдас бөліктерінің бірі. Соңында, нағыз дос – сіз тастағыңыз келмейтін адам (Нақыл сөздер 27:10).
ҮЙЛЕСІМДІЛІК
Достық туралы жоғарыдағы пікірлер көп жағдайда жалпылама. Соңында, айырмашылық жасау керек. Ыбырайымның «Құдайдың досы» болғаны туралы жазған Жақып: «Әлеммен достық – Құдаймен дұшпандық» деп көрсетеді (Жақып 4:4 NKJV). Бұл күшті сөздер! Алайда, оларды дұрыс қолданбау керек. Жақып 4-тегі алдыңғы аяттар өз көзқарастарында өзімшіл және материалист, және Құдайдың ойы жоқ адамдарды сипаттайды. Біз имансыздармен достықта сақ болуымыз керек. 2 Қорынттықтарға 6:14-те олармен тең емес қамытқа түспеуге ескертілген.
Бұл аяттың жарығында, имансызбен некеге әкелуі мүмкін достықты дамыту ақылға қонымсыз. Құтқарушымыз бізге имансыздарды сүюдің үлгісін көрсетсе де, имансыздармен іс-шараларға қатысуға келгенде сақ болуымыз керек. Мәсіхші Киелі кітапта тыйым салынған немесе күмәнді сипаттағы нәрсеге қатысуға шақырудан бас тартудан қорықпауы керек.
Өзімізді қауіпсіз сезінетін досымыздың болуы, Джордж Элиот айтқандай, тамаша нәрсе. Иемізді дос ретінде қабылдау – бәрінен де жақсы нәрсе.
