Жанға саяхат
Еремия кітабына келгенде, біз жай ғана пайғамбарлықты немесе автобиографияны таппаймыз. Бірақ Забурдағыдай, біз терең сезімтал жанның аңсауын, қорқынышын және жүрек ауруын көреміз. Біз жас кезінен бастап, қиыншылық көрген адамның жүрегі мен ақыл-ойының ең терең қырларына таңғажайып саяхатқа шығамыз. Ол өз заманының өтірігіне, екіжүзділігіне және күнәсіне қарсы айқайлады, бірақ сол бір ризашылығы жоқ және бас тартқан адамдармен өзін теңестіріп, ащы көз жасын төкті.
Еремия пайғамбар және Құдайға жақын болды
Әдетте, Киелі кітапта бір тақырыптың алғашқы айтылуы оның мағынасына, мысалы, «пайғамбар» деген сөзге нұсқау береді. Ыбырайым әйелін ұятсыз түрде жоққа шығарса да, Құдайдың өкілі болды және солай болып қалды. Герар патшасы Әбімелекке (Жаратылыс 20:7 қараңыз) Құдай: «Енді оның әйелін қайтарып бер, өйткені ол пайғамбар, ол сен үшін дұға етеді» (KJV) деп ескертті. Жаңа өсиет бізге пайғамбарлық сыйы жұмбақтарды түсінуді және білімге ие болуды қамтитынын айтады (1 Қорынттықтарға 13:2). Інжіл Яхъя шомылдырушы туралы оның «Құдайдан жіберілген адам» (Жохан 1:6, сөзбе-сөз предлог «пара», «параллель» немесе «қатар» сияқты) болғанын айтады. Пайғамбар Құдайға жақын, дұға ететін ер немесе әйел болды.
Біз Еремияның, тіпті жас кезінде де, дұғалы өмір сүргенін және Құдайға өте жақын болғанын қауіпсіз түрде қорытындылай аламыз. Бұл екінші аспектіні Адамда көруге болады, онымен Құдай Иеміз бақта жүрді (Жаратылыс 3:8), немесе Енохта, ол «Құдаймен жүрді және Құдай оны алғандықтан ол болмады» (Жаратылыс 5:22-23).
Пайғамбар болу дегеніміз – не айтарын алдын ала білмей, Құдайдың нұсқауы бойынша кенеттен сөйлеу деген қате түсінік бар. Алайда, Құдай шеберлерді киелі шатырды салуға шақырғанда, Ол барлық дана жүректілердің жүрегіне даналық бергенін ескеріңіз (Мысырдан шығу 31:6). Біз Киелі жазбалардан пайғамбарлардың өз-өзін бақылауды жоғалтқанын немесе тәртіпсіз болғанын таппаймыз. Рухтың жемісі, басқалармен қатар, өзін-өзі бақылау («сабырлылық» KJV-де, Ғалаттықтарға 5:23).
Еремия жас болды
Еремия өз көзімен Құдай оны шақырған міндет үшін тым жас болды. «Ах! Иеміз Құдай, мен сөйлей алмаймын: өйткені мен баламын» (Еремия 1:6). Иеміз оған шақыруы туралы айтқаннан кейін, өте жұмсақ түрде «қолын созып, жас жігіттің аузына тиді» (9-тармақ). Біздің Құдайымыз бізді қалай сүйіспеншілікпен көтеріп, жігерлендіреді, ұлттардың құдайларынан айырмашылығы.
Еремияның алғашқы көрінісі
Құдай Еремияға суретті тілмен де, қарапайым сөзбен де сөйледі. Ал Еремия, оның есімі «Ехоба көтереді» дегенді білдіреді, Киелі жазбаларды жақсы оқыған. Біздің ақыл-ойымыздың жұмысын біле отырып, Құдай алғашқы көрініс, «бадам ағашының таяғы» (11-тармақ), жас жігіттің санасына орнығатынын білді.
Көрініспен бірге берілген уәде: «Мен Өз сөзімді орындауға асығамын» (12-тармақ) болды. Еремия Һаронның таяғы туралы және Һаронның діни қызметін қайта тірілу күші арқылы растау қажеттілігі туралы білген болар еді. Сөзсіз, Һарон Иеміздің таңдаған діни қызметшісі болды (Сандар 17:1-9 оқыңыз). Еремия өзінің қызметінің Құдайдың ұлы күшімен расталғанын және ешнәрсе – оның отандастарының барлық жеккөрушілігі мен ащылығы немесе діни қызметшілердің қарсылығы – оны өзгерте немесе тоқтата алмайтынын анық түсінген болар еді.
Біздің қызметіміз бен діни қызметіміз де сол күшпен расталады. Қайта тірілген Иеміз бізді өлімнен тірілгенде тапсырма берген жоқ па? Ол бізге барып, барлық ұлттарды шәкірт етуді айтты: «Міне! Мен сендермен әрқашан, ғасырдың соңына дейін біргемін» (Матай 28:18-20 қараңыз).
Еремияның екінші көрінісі
Біз Еремияны жиі сот пайғамбары ретінде қараймыз, оның хабары Құдайдың соттары төгілгеннен кейін үміт хабары болғанын ұмытып кетеміз. Екінші көріністе Құдай: «Не көріп тұрсың?» деп сұрады. Жас жігіт: «Мен қайнап тұрған қазанды көріп тұрмын, оның беті солтүстікке қарап тұр» деп жауап берді. Содан кейін Құдай түсіндірме берді: «Солтүстіктен жердің барлық тұрғындарына жамандық келеді» (1:13-14).
Енді, артқа қарап, біз ассириялықтар мен вавилондықтардың Исраилге қалай зиян келтіргенін көреміз, дәл сол сияқты Солтүстіктің соңғы қорқынышты патшасы келешекте жасайды – үшеуі де Құдайдың сот құралдары. Олар Исраилді тәубеге келтіру және ақырында оның жаңа туылуына әкелу үшін Ол қолданған деп те қарастырылады (Ишая 53, Ишая 66:8; Зәкәрия 12). Қайнап тұрған қазан сенімсіз ұлтқа қарсы төгілуі мүмкін, бірақ олар ақырында «өздері тескенді жоқтайтын» кезде құтқарылу келеді (10-тармақ). Құтқарушы, Ехоба Өзі, «сол күні Зәйтүн тауында тұрады» (14:4).
Еремия ақылды және Киелі жазбаларды білген
Еремияның санасы Киелі жазбаларға толы болды. Мысалы, ол Исраилдің келісім сандығын Шилодан алып, оны шайқасқа алып барғанда, Құдайды оларды қорғауға мәжбүрлеуге тырысқанда, Құдайдың наразылығы туралы оқыған (Ешуа 18:1; 1 Самуил 4:3-4; Забур 78:60; Еремия 7:12-15). Содан кейін Еремия, Пауыл сияқты, Құдайдың Өз халқымен келісімдерге қатысты қарым-қатынасы (11:1-8, 31:31-34, 34:13-14) және Құдайдың жаңа келісімге қатысты жоспарлары туралы мінсіз логикамен ой жүгірте алды. Ол олардың Исраил тарихындағы, соның ішінде өзінің күніндегі орындалуын түсінді.
Еремия 15-те Иеміз Мұса мен Самуилге сілтеме жасап, Еремияны олардың Құдай алдындағы орнын толықтай білуге мүмкіндік берді. Бөгде ұлттардың соттарына жиі сілтемелер Заңды қайталау 28-ге, әсіресе 49-тармаққа анық сілтеме жасайды, оны пайғамбар Еремия 5:15-те ішінара келтірген сияқты. 15-тарауда Иеміз Еремияға Манассаның істері туралы айтты (4-тармақ).
Пайғамбар: «Сенің сөздерің табылды, мен оларды жедім» (16-тармақ) деді. Бұл жерде ол Әйүптің және забуршының сезімдеріне өте ұқсас сезімдерді білдірді (Әйүп 23:12; Забур 119:103). Бұл Еремияның замандасы Езекиелдің тәжірибесіне де таңқаларлықтай ұқсас, оған «кітап орамасы» беріліп, «бұл ораманы же, Исраил үйіне барып сөйле» (Езекиел 2:8-3:1) делінген.
Еремия нәзік және сезімтал болды
Біз Еремияны Құдаймен болған тәжірибесімен және Киелі жазбаларды білуімен нығайтылған ақылды және сезімтал жан ретінде көреміз. Ол өзін Құдаймен және Оның халқымен теңестіріп, Жоқтау кітабын мысалдармен толтырды, мысалы: «Иеміз әділ; өйткені мен Оның өсиеттеріне қарсы шықтым: тыңдаңдар, өтінемін, барлық адамдар, менің қайғымды көріңдер» (1:18). Оның Құдайдың әділдігін мойындауында және Исраилдің күнәсін мойындауында, пайғамбар өзі туралы айтып тұр ма, әлде өзін Құдайдың адасқан халқымен теңестіріп тұр ма, оны анықтау қиын. Ол Құдаймен соншалықты үйлесімді болғандықтан, Оның қорланған әділдігін және сотты талап ететін күнәнің арасында өмір сүрудің терең ауырсынуы мен қайғысын сезінді. «Менің қыздарым мен жас жігіттерім тұтқынға кетті... Менің діни қызметшілерім мен ақсақалдарым қалада жан тапсырды, олар өз жандарын жеңілдету үшін тамақ іздегенде» (19-тармақ, Ишая 55:8-9 қараңыз). Мұны шешудің қиындығы Еремияның ақыл-ойының Құдайға жақындығының дәлелі болып табылады.
Еремия тағы бір пайғамбарлық мәлімдеме жасады: «Өтіп бара жатқандар, сендер үшін бұл ештеңе емес пе? Қараңдар және менің қайғым сияқты қайғы бар ма, маған жасалған. Иеміз Өзінің қаһарлы ашуы күні мені қалай азаптады» (Жоқтау 1:12). Сөйлеушінің ойлары өзінен бастап, ол үшін сөйлеп тұрған Құдайдың ойларына ауысты. Бұл бөлікте бізде Исраилдің қайғысының трагедиялық қайғысы ғана емес, сонымен қатар Мәсіхтік үзінді де бар. Ол «адамдар қорлаған және қабылдамаған» (Ишая 53:3) Оның ойларын әдемі бейнелейді.
Еремияның жұмсақтығы мен кішіпейілділігі оған белгілі бір ұялшақтық немесе қорқақтық берді. Осындай табиғатта болғандықтан, Құдай оны жігерлендіруге мәжбүр болды. Иеміз оны: «Беліңді буып, тұр, мен саған бұйырғанның бәрін оларға айт: олардың бетінен қорықпа... Мен сені бүгін қорғалған қала, темір баған және бүкіл жерге қарсы мыс қабырғалар еттім» (Еремия 1:17-18, сонымен қатар Еремия 15:20 қараңыз) деген сөздермен нығайтты.
Еремия батыл болды
Біз Еремияның опасыз деп жалған айыпталса да, батпақты зынданда батыл төзімділік танытқанын көреміз (38:6-13). Ол билікке қарсы шығып, Құдай сөзін жариялауда және «Құдай істеуді ниет еткен барлық жамандықты» (36:3) адал ескертуде патшаның ашуына қарсы тұрды. Және ол діни қызметшілерге, пайғамбарларға және халыққа қарсы сөйледі – Құдай үшін бірнеше досының қолдауымен ғана тұрды (5:30-31, 15:1, 20:1-6, 22:1-5, 23:1-2). Әркім ең танымал емес шындықтарды айтып, опасыз және бүлікші деп аталуды қабылдай алмайды. Бірақ Еремия батыл болды, өйткені ол адал болды (37:13-15, 38:4).
Еремияны қорлады және қабылдамады
Бұл пайғамбарды жиі әдейі қате түсінді. Ол түрмеге қамалып, қатыгездікпен қаралды. Оның жақын достары аз болды және оны көпшілігі елемеді. Оның айтқандарының көпшілігі Мәсіхтік, және бұл нәрселер оны Мәсіхтік тұлғаға айналдырады.
Оның азаптары Әйүптің азаптарына өте ұқсас, және Әйүп сияқты, ол ешқашан туылмағанын қалады (20:14-18; Әйүп 3:1-3). Осылай азап шеккен кез келген адамға үлкен артықшылық беріледі. Еремия оны сол кезде танымаған болуы мүмкін, бірақ ол батпаққа батып, діни қызметшілер мен пайғамбарлар оның қанын талап еткенде, ол Иеміз Исаның төзуі тиіс болған азаптарға ұқсас азаптарды бастан кешірді. Ешқайсымыз азап шегуді қаламаймыз, бірақ Құтқарушымыз үшін азап шегуде үлкен сыйақы бар.
Бүгінгі Еремия
Бізді ең таң қалдыратыны Еремияның сәтсіздігі, адамдар сәттілік деп санайтын нәрсе. Біз скептиктің Еремияның зынданда батпаққа батып бара жатқанын көріп: «Құдай саған қызметіңде қандай баталар берді?» деп сұрағанын елестете аламыз. Бүгінгі көптеген үстірт христиандар Еремияның Құдайдың еркінен тыс болғанын анық қорытындылайды. Олардың бәрі қателесер еді. «Дүниелік дана адам» Құдайдың бата бермегенін қорытындылайды. Ол сондай-ақ көп шу, әрекет және дүрбелең болған жерде Құдайдың жұмыс істеп жатқанын көреміз дейді. Олай емес!
Еремия мен Езекиел «христиандықтан кейінгі» дәуірдің пайғамбарлары болды. Егер біз Шайтан үстемдік етіп тұрған жерде адал болсақ, біз аз нәтиже, көп бас тарту және көп мазақ көреміз. Бірақ Еремияны қарастырғанда, оның өмірінің үлгісі біз үшін үлгі екенін анық көреміз.
