Мен Америкада студенттерге сабақта Киелі кітапты ашуға әлі рұқсат етілген кезде мектепке бардым. Сол кездері біз тіпті ағылшын әдебиетінде Рут кітабын оқыдық. Ол жақсы кейіпкерлермен, көп эмоциямен және тамаша аяқталумен – бәрі бақытты өмір сүрді – тамаша қысқа әңгіме болып саналды. Бірнеше жылдан кейін мен христиан ретінде Киелі кітапты оқи бастағанда, Рут кітабы жақсы әңгімеден әлдеқайда көп екенін білдім. Құдайдың шабыттандырған Сөзінің бір бөлігі ретінде, ол Құдайдың мұқтаждарға жететін мейірімін көрсетеді. Бұл Рут есімді жас моабтық туралы. Ол діннен безгендік, соғыс, ашаршылық және кедейлік дәуірінде өмір сүрді. Бірақ оның өмірі тек Құдай бере алатын үмітпен жарқырады.
Рут кітабына кем дегенде төрт түрлі көзқараспен қарауға болады. Тарихи тұрғыдан, ол Израильдегі Билер кезеңінде (шамамен б.з.д. 1200 ж.) Бетлехемде тұратын отбасынан басталады. Ашаршылық келгенде, олар Моаб еліне көшуді шешті. Ол жерде тағы да қайғылы оқиға болды. Әкесі мен оның екі ұлы қайтыс болып, үш жесір қалды – оның әйелі Наоми және оның екі келіні, Рут пен Орпа. Кітаптың көп бөлігі Наоми мен Руттың Бетлехемге оралуына және оларды сол жерде күтіп тұрған күтпеген оқиғаларға арналған.
Символды түрде, Рут кітабы Мәсіх пен Оның халқы арасындағы сүйіспеншіліктің қалай дамитынын, нәтижесінде Құдайдың даңқы үшін жемісті болатынын бейнелейді.
Доктриналық тұрғыдан, ол Құдайдың адамдармен, тіпті Рут сияқты, қарғыс астында туылғандармен де мейірімді қарым-қатынасындағы сипатын ашады.
Практикалық тұрғыдан, ол бір ынталы адамның ауыр жағдайды қалай өзгерте алатынын көрсетеді. Бұл осы әңгімені соншалықты заманауи етеді. Құдай әлі де дауылға толы отбасыларға күн сәулесін әкеле алатын «Руттарды» іздейді.
1-тарау: ҚҰДАЙДЫҢ МЕЙІРІМІ
Құдайдың мейірімі адамның сәтсіздігі мен үмітсіздігіне қарамастан жеңіске жетеді. Бірінші тарауда адамның сәтсіздігін табу қиын емес. Ашаршылық жерді шарпыды, өйткені Израиль халқы Иемізден алыстап кеткен еді (Заңды қайталау 28:24). Өкінішке орай, Елімелек (оның есімі «менің Құдайым – Патша» дегенді білдіреді) дағдарыс кезінде Иемізге емес, жау Моаб еліне бет бұрды. Қандай шығын! Израильге Құдайдың жазасынан қашуға тырысып, ол Шайтанның тұзағына түсті. Әкесі мен ұлдарының өлімі адамның сәтсіздігін одан әрі көрсетеді – адамдар күнәнің салдарынан өледі (Римдіктерге 6:23). Бірақ Құдай олардың сәтсіздігін жақсылыққа айналдырды, өйткені Рут оқиғаға Моабта кірді.
Адамның үмітсіздігі Руттан артық мысал таба алмас еді. Біріншіден, ол Моабтан болғандықтан, заң бойынша оныншы ұрпаққа дейін Иеміздің қауымынан шеттетілген еді (Заңды қайталау 23:3-4). Екіншіден, ол жесір, кедей және ешқандай ресурстары жоқ еді. Үшіншіден, оның Израильмен жалғыз байланысы, Наоми, оған Израиль Құдайы туралы нақты куәлік бермеді. Наоми өз отанына оралу арқылы дұрыс бағытта қозғала бастаса да, ол келіндерін өзімен бірге баруға ынталандырмады. Сонымен қатар, оның ащы рухы болды және проблемалары үшін Құдайды кінәлады.
Құдай адамның дәрменсіздігін жеңуді ұнатады, және Руттың жағдайында да солай болды. Ол Наомидің өз халқына және құдайларына оралуын талап етуінен бас тартпады. Оның қайын сіңлісі Орпа қайтып оралды, бірақ Рут Наомимен бірге Израильге барды. Оның Наомиге арнаған әдемі шешімді сөздері Құдайдың мейіріміне деген жауабын да білдіреді:
«Мені тастап кетпеуіңді немесе артыңнан ермеуіңді өтінемін; қайда барсаң да, мен де барамын... сенің халқың менің халқым болады, және сенің Құдайың менің Құдайым болады» (Рут 1:16). Осы бірнеше сөзбен Рут жүретін жолды, тұратын жерді, қосылатын халықты және сенетін Тұлғаны – Израиль Құдайын таңдады. Наомимен бірге ол арпа орағының басында Бетлехемге келді.
2-тарау: РУТ БОАЗБЕН КЕЗДЕСЕДІ
Рут Бетлехемде кездестірген алғашқы адамдардың бірі Боаз болды. Оның көптеген қасиеттері бізге Иеміз Иса Мәсіхті еске салады. Біріншіден, ол Елімелектің туысы (туысқаны) болды. Бұл маңызды: Құдай бізге Өзінің мейірімін көрсетуі үшін, Құдайдың Ұлы адам болып, біздің «туысымыз» болуы керек еді (Еврейлерге 2:14-15). Екіншіден, Боаз «үлкен байлыққа ие адам» деп аталады. Иеміздің мейірімі туралы: «Ол бай болса да, сендер үшін кедей болды, сонда сендер Оның кедейлігі арқылы бай боласыңдар» (2 Қорынттықтарға 8:9) делінген. Үшіншіден, Боаз Бетлехемнен шыққан. Иеміз сол ауылда дүниеге келген (Лұқа 2:4-6). Төртіншіден, Боаз мейірімді сөздер айтты, бұл бізге Иеміздің Назареттегі қызметінің басын еске салады, сол кезде бәрі «Оның аузынан шыққан мейірімді сөздерге таң қалды» (Лұқа 4:22). Бесіншіден, Боаз кедей бейтаныс Рутқа қамқорлық көрсетті. Төрт Інжіл де Иеміздің кедейлерге деген қамқорлығын айтады. Ол «кедейлерге Інжілді уағыздауға» келді (Лұқа 4:18).
Боаз бен Рут арасындағы қарым-қатынастың дамуы Мәсіх пен Оның халқы арасындағы қарым-қатынасты бейнелейді. Ол оны өз егістіктерінде масақ теруге шақырып, оны қорғауға кепілдік берді. Тамақтану уақыты келгенде, ол оны өз үстеліне қарсы алды. Ол тіпті оған өзі білмейтін жолдармен қамқорлық жасады, өз орақшыларына «оған арнап шоқтардан біраз астық түсіріңдер» (2:16) деп нұсқау берді. Бұл бізге Мәсіхтегі қабылдауымызды (Ефестіктерге 1:6), Ол бізді шақырған қауымдастықты (Ефестіктерге 2:19-22) және Оның біздің әрбір қажеттілігімізді қанағаттандыруға уәдесін (Філіпіліктерге 4:19) еске салады.
Руттың Боазға тартылғаны таңқаларлық емес. Есепте «ол кездейсоқ Боазға тиесілі егістіктің бөлігіне келді» (2:3) делінген, бірақ Құдай оны сол жерге бағыттағанына еш күмән қалдырмайды. Оның кедейлігіне налып, үйінде бос отырмағанын және қайыр сұрап күтпегенін ескеріңіз. Ол кедей екенін білді, сондықтан «барып масақ теруге» тырысты – бұл оңай немесе құрметті жұмыс емес. Содан кейін Боаз оны байқай бастағанда, ол оның мейіріміне де, өзінің лайықсыздығына да таң қалды.
Рут кітабы христиан өмірінің пассивті де, белсенді де екенін үйретеді. Ол пассивті, өйткені біз Құдайдың құдіретті күші бізге өмірге және тақуалыққа қатысты барлық нәрсені бергенін мойындаймыз (2 Петір 1:3). Сондықтан біз Оған сенеміз, Оның басшылығын шыдамдылықпен күтеміз және біздің толықтай тәуелді екенімізді мойындаймыз (Нақыл сөздер 3:5-6). Алайда, ол белсенді де, өйткені біз Иеміздің күшімен алға жылжуымыз керек, Иеміз бен Құтқарушымызды тануда жемісті болу үшін өмірімізге сол нәрселерді қосуға ынталы болуымыз керек (2 Петір 1:5-8).
Рут Израиль Құдайының қанаттарының астынан пана тапты, ал Боаз мұны мойындап, оған сәйкесінше қарады (2:12). Оның жарқын куәлігіне ынталылық (2:2-3,17), қайын енесімен бөлісу (2:18-19), Боаз туралы көбірек білу (2:20) және еш ойланбастан бағыну (2:21-23) кірді.
3-тарау: ТЕРЕҢІРЕК ЖАҚЫНДЫҚ
Құдай Боаз бен Рут үшін неке құруды ойлаған еді. Әңгіме осы бағытта дамыған сайын, біз Иеміздің Өз халқы үшін қандай жақындықты ойлағанын түсіне бастаймыз. Ол Өз егістіктеріндегі масақ терушілерді ғана емес, Өз сүйіспеншілігін беруге болатын қалыңдықты қалайды (Ефестіктерге 5:25-27). Ол біздің қауіпсіздігімізді алып тастап, Одан тыныштық табуымызды қалайды (Матай 11:28-30). Ол біздің жүрегімізді тек Оның қамтамасыз етуіне емес, Оған шоғырландыруды қалайды (Філіпіліктерге 3:8). Шынында да, Иеміз біз Оған алғаш сенген кезде түсінгенімізден әлдеқайда көп нәрсені дайындап қойған. Ол біздің Онымен терең, жақын қарым-қатынаста болуымызды қалайды.
Алайда, жақындық арзанға түспейді. Рут Наомиден Боаздың олардың «жақын туысы» екенін білді – Елімелектің мүлкін сатып алуға құқығы бар және қайтыс болған туысының атынан үйленіп, бала тәрбиелеуге жауапты адам. Сондықтан, Наомидің нұсқауы бойынша ол Боаздың астық бастыратын орнына барып, өзін екі жағынан да құтқаруды қажет ететін адам ретінде таныстырды. Бірақ Рут Боазға абайсыз немесе кездейсоқ жақындамады. Ол жуынып, майланып, ең жақсы киімдерін киді. Сол сияқты, біз де Иемізге «шын жүрекпен, толық сеніммен» жақындауымыз керек (Еврейлерге 10:22). Біздің жолдарымыз Оның Сөзіне құлақ асу арқылы тазартылуы керек (Забур 119:9-11). Киелі Рух мекендеген адамдар ретінде, біз Оның майлауының хош иісін таратуымыз керек (1 Қорынттықтарға 16:19-20).
Рут астық бастыратын жерге келгенде, Боаздың аяғына жатты. Ғасырлар өткен соң, Мәриям есімді адал әйел Иеміз Исаның аяғына отырып, Оның сөздерін тыңдады (Лұқа 10:39). Бұл біз үшін де орын – Иеміздің аяғында, Оның сөздерін тыңдау, Рут Боаздың жұбаныш пен жігерлендіру сөздерін тыңдағандай. Бірақ Боаз Рутқа жігерлендірмейтін бір нәрсе де айтты: олардың некесіне кедергі болуы мүмкін, өзінен де жақын туысы бар еді. Сонымен қатар, Боаз Руттың абыройын және өзінің абыройын қорғау үшін әрекет етті. Ол оған көп мөлшерде тамақ та берді.
4-тарау: НЕКЕ
Келесі күні Боаз қоғамдық істер жүргізілетін қақпаға барды. Ол Рутты құтқарудағы әділдігін көпшілікке көрсеткісі келді, дәл Құдай бізді құтқарудағы әділдігін көрсеткендей (Римдіктерге 3:21-22). Мен Боаз бен Руттың некесіне кедергі болған «жақын туысқан» Заңды білдіреді деп болжаймын. Неге? Өйткені заң бірінші келді және адамның Құдайға жақындауының логикалық жолы болып көрінді. Жақын туысқанның Рутқа үйленуден бас тартқанын ескеріңіз, өйткені бұл оның өз мұрасын бұзады. Заңға қаншалықты ұқсас! Ол кінәлі күнәкарларды құтқармай, оларды айыптау арқылы ғана өзінің ерекше сипатын сақтай алады. Римдіктерге 7:12-де айтылғандай: «Заң қасиетті, және өсиет қасиетті, әділ және жақсы». Бірақ барлық адамдар күнәкарлар, сондықтан Заң оларды «Құдай алдында кінәлі» деп жариялайды (Римдіктерге 3:19). Заң құлаған адамға жүрек те, аяушылық та көрсете алмады.
Рутты Боаз құтқаруы керек болды, дәл бізді Иеміз Иса Мәсіх құтқаруы керек болғандай. Боаз Заңда белгіленген рәсімге сәйкес әрекет етті, содан кейін: «Моабтық Рутты... мен әйелдікке алдым... Сендер бүгін куәсіңдер (4:9-10)» деп жариялады. Бірақ мұнда біз Боаз бен Мәсіх арасындағы айырмашылықты көрсетуіміз керек. Боаздың құтқарылуы қансыз болды, тек ақша жұмсауды талап етті. Иеміз сатып алған құтқарылу Оның өмірін талап етті. Біз «күміс немесе алтын сияқты бұзылатын нәрселермен құтқарылған жоқпыз... бірақ Мәсіхтің қымбат қанымен, мінсіз және дақсыз қозының қанымен» (1 Петір 1:18-19).
Боазға құтқарылып, үйленген Рут Құдайдың даңқы үшін ұрпақ өсірді. Шын мәнінде, оның ұлы Обед патша Дәуіттің, ақырында Иеміздің Өзінің адамдық желісі бойынша атасы болды. Сол сияқты, Мәсіхтің қымбат қанымен құтқарылған және Онымен жақын қарым-қатынасқа енгендер Оның даңқы үшін жемісті өмір сүре алады. Римдіктерге 7:4-те айтылғандай: «Сондықтан, бауырларым, сендер де Мәсіхтің денесі арқылы Заңға өлі болдыңдар, сонда сендер басқаға, яғни өлімнен тірілген Оған үйленесіңдер, сонда біз Құдайға жеміс береміз». Қандай айырмашылық! Біз бір кездері жоқшылықта болған және қарғысқа ұшыраған бейтаныс адамдар енді Құдайға жеміс бере аламыз. Христиан өмірінің мәні осы.
