«Мен Құдайға көмек сұрап жыладым... Қиналған кезде, мен Жаратқан Иені іздедім; түнде мен шаршамайтын қолдарымды создым, ал жаным жұбатудан бас тартты. Мен Сені есіме алдым, уа, Құдай, мен күрсіндім... рухым әлсіреді. Сен менің көздерімді жұмуға жол бермедің; мен сөйлеуге тым қиналдым». Забур 77:1-4 NIV
Нағыз мәсіхшілер депрессияға ұшырай ма?
Мәсіхшілер арасындағы ең көп таралған психикалық денсаулық дилеммаларының бірі мына сұрақпен сипатталады: «Егер мен депрессияға ұшырасам, мен шынымен мәсіхшімін бе?» Көптеген қайта туылған сенушілер өздерінің депрессиялық психикалық және эмоционалдық жағдайы мәсіхші қандай болуы керек деген көзқарастарына сәйкес келмейтініне алаңдайды. Нәтижесінде, олар өз өмірлерін Мәсіхке арнағандарына қарамастан, қатты көңілсіздік пен үмітсіздік сезімдерімен күреседі. Сонымен қатар, олардың рухани өмірі зардап шегеді, өйткені олар нағыз мәсіхшілер депрессияға ұшырамауы керек деген қате түсінікке ие. Осылайша олар жағымсыз эмоциялармен күресіп қана қоймай, өз сенімдеріне де күмән келтіреді.
Бұл мақаланың мақсаты – депрессия мен мәсіхші болу арасындағы байланысты зерттеу. Олар бір-бірін жоққа шығаратын құбылыстар ма, әлде депрессия мәсіхшінің өмірлік тәжірибесінің бір бөлігі бола ала ма?
Депрессияның табиғаты
Депрессияның жаһандық деңгейдегі көрнекті психикалық денсаулық ауруы ретінде болуы статистикалық тұрғыдан расталған. Ұлттық психикалық денсаулық институтының бағалауы бойынша, дүние жүзінде 127 миллион адам депрессиядан зардап шегеді. Соңғы болжамдар бойынша, әрбір бесінші американдық өмірінде депрессияның қандай да бір түрін бастан кешіреді деп күтілуде, ал статистика әрбір 20 американдықтың бірі жыл сайын депрессиялық бұзылысты бастан кешіретінін көрсетеді. Мұндай статистика денсаулық сақтау қызметкерлерін депрессияны біздің заманымыздың басым психикалық денсаулық проблемасы деп атауға итермеледі. Алайда, бұл мәлімдеме депрессияның жаңа құбылыс екенін білдірмейді. Депрессия ежелгі Мысырдан бастап құжаттарда және алғашқы грек дәрігерлерінің жазбаларында сипатталған. Авраам Линкольн бірде өзінің заңгер серіктесіне келесі жолдарды жазған: «Мен қазір тірі адамдардың ішіндегі ең бақытсызымын. Егер мен сезінгенім бүкіл адамзат отбасына теңдей бөлінсе, жер бетінде бірде-бір көңілді жүз болмас еді. Мен жақсарамын ба, айта алмаймын. Қазіргідей қалу мүмкін емес. Мен өлуім керек немесе жақсаруым керек».
Депрессияның тәжірибесі осындай. Бұл көптеген бет-әлпеті бар аффективті жағдай, бірақ ол қалыпты эмоционалдық реакциялардан белгілі бір уақыт аралығында сақталатын симптомдармен және/немесе олардың себептеріне (егер оларды анықтау мүмкін болса) пропорционалды емес ауырлықтағы симптомдармен ерекшеленеді. Жоғалтуларға, көңілсіздіктерге немесе жағымсыз жағдайларға теріс эмоционалдық реакциялар өте қарқынды және әртүрлі болуы мүмкін, бірақ уақыт өте келе азайып, өтеді. Алайда, клиникалық депрессия апталар, айлар немесе жылдар бойы созылуы мүмкін және АҚШ-тағы 2001 жылғы 11 қыркүйектегі лаңкестік шабуылдар, жер сілкіністері, су тасқындары, дауылдар, торнадолар сияқты табиғи апаттар немесе жазатайым оқиғалар сияқты стресстік оқиғалармен туындауы мүмкін. Депрессия сондай-ақ шешімін таппай қайталанатын жағдайлармен немесе оқиғалармен; өмірге пессимистік көзқарасты тудыратын тұлғалық факторлармен; оқиғаларды үнемі теріс өңдейтін қабылдау тенденцияларымен; және химиялық теңгерімсіздік (эндогендік депрессия) сияқты ішкі немесе биологиялық факторлармен туындауы мүмкін. Депрессия ешқандай айқын себепсіз де пайда болуы мүмкін.
Депрессия симптомдары
Депрессияның тоғыз классикалық симптомы:
1) күннің көп бөлігіндегі депрессиялық көңіл-күй;
2) тәбеттің бұзылуы немесе салмақтың өзгеруі;
3) ұйқының бұзылуы;
4) психомоторлық тежелу немесе қозу;
5) бұрынғы қызықты әрекеттерге деген қызығушылықтың жоғалуы;
6) шаршау немесе энергияның жоғалуы;
7) құнсыздық сезімі және/немесе шамадан тыс, орынсыз кінә;
8) зейін шоғырландыру немесе анық ойлау қиындығы; және
9) ауру немесе суицидтік ойлар/әрекеттер.
Депрессияның бар екенін үш түрлі симптом көрсетуі мүмкін:
1) көңіл-күйдің бұзылуы (қайғы, кінә және үмітсіздік сезімінің тұрақты болуы);
2) биологиялық функциялардың бұзылуы (ұйқының бұзылуы, тәбеттің өзгеруі, салмақ қосу немесе жоғалту, жыныстық құмарлықтың жоғалуы және шаршау); және
3) ойлаудың бұзылуы (ауруға шалдығу, ойлардың шапшаңдығы немесе тіпті галлюцинациялар).
Қатты депрессияға ұшыраған адамдар ештеңеден ләззат ала алмайды. Депрессияның асқынуларына алкоголь мен есірткіні теріс пайдалану (заңды және заңсыз) және суицид жатады. Депрессия сонымен қатар жалғыздық пен оқшауланудан туындауы немесе оған әкелуі мүмкін және қартаюға байланысты асқынулардың нәтижесі болуы мүмкін. Депрессияны көптеген түрлі формаларда бастан кешіруге болады.
Созылмалы депрессия ұзақ мерзімді, үздіксіз ерекшеліктерге ие, олар адамдарға немесе оқиғаларға төмен реакциямен (немесе тіпті олардан бас тартумен) және өздігінен әрекет етудің болмауымен сипатталатын нақты тұлғалық үлгіні тудыруы мүмкін. Жедел депрессия қарқынды, ауыр және тез пайда болатын симптомдармен танылады. Эпизодтық депрессия биполярлы (эмоциялар маниакальды жоғары және депрессиялық төмен арасында айналады) немесе униполярлы (қалыпты және депрессиялық сезімдер арасындағы ауытқу) болуы мүмкін. Депрессия кез келген жаста әсер етуі мүмкін, бірақ 25 пен 60 жас аралығындағы адамдарда жиі кездеседі.
Депрессияны емдеу әдетте психотроптық препараттарды, психотерапияны (когнитивті-мінез-құлықтық сөйлесу терапиясы) немесе екеуінің комбинациясын қолдануды қамтиды. Депрессияның себептері оңай анықталмайтындықтан, клиникалық және биологиялық (эндогендік) депрессияны емдеу жиі ұқсас болады. Сонымен қатар, тұрақты жаттығулар мен диетаны өзгерту де пайдалы болып шығады.
Депрессияның библиялық мысалдары
Киелі кітапта жоғарыда сипатталған депрессия түрлерінің мысалдары көп. Саул «Құдайдан келген зұлым рухтан» зардап шегіп, оны ойланып, қатыгез болуға мәжбүр етті (1 Сам. 16:14-23). Оның жағдайы эпизодтық және униполярлы болған сияқты, өйткені Дәуіттің музыкалық терапиясы (арфада ойнау) оны қалыпты эмоционалдық жағдайға қайтара алды – «Ол өзін жақсы сезінетін» – бірақ көңіл-күйдің қайта оралуына кедергі бола алмады. Жүніс биполярлы нұсқадан зардап шекті, өйткені ол «қатты наразы және ашулы» күйден «өте бақытты» күйге, содан кейін қайтадан өлуді қалауға тез ауысты – мұның бәрі Құдайдың үздіксіз рақымына жауап беру барысында болды (Жүн. 4:1-9). Жүсіптің тағдырын естігенде, Жақып созылмалы депрессияға ұшырап, «жұбатудан бас тартты» (Жар. 37:35). Дәуіт Батшебадан туған тұңғыш ұлының өліміне байланысты жедел депрессияны бастан кешірді (2 Сам. 12:15-22). Яһуда үмітсіздік, өкінбейтін кінә және өкініш сезіміне әкелген жедел депрессиядан зардап шегіп, суицидке барды (Мат. 27:3-5).
Депрессияға қарсы библиялық шешім
Бұл мысалдар адамның сеніміне қарамастан, депрессияның Киелі кітапта адамзат тәжірибесінің ажырамас бөлігі ретінде құжатталғанын көрсетеді. Забур 77 депрессияның тәжірибесі, антидоты және шешімі туралы библиялық көзқарасты береді. 1-9 тармақтар депрессияның толық үмітсіздігі мен күйзелісін сипаттайды, тіпті Құдай да жұбатуға, көмектесуге, нығайтуға немесе қолдауға қол жетімсіз болып көрінеді. Жазушы өзін толығымен қозғалыссыз сезінеді. 10-12 тармақтар депрессияға қарсы антидотты ұсынады. Забуршы «Жаратқан Иенің істерін» еске түсіреді. Бұл назар оның депрессиялық жағдайына емес, Құдайға аударылады және Құдайдың күші барлық кедергілерді жеңуге жеткілікті деген сенімге әкеледі. Депрессияны емдеудің нәтижесі 13-20 тармақтарда расталады. Жазушы Құдайдың таңғажайып істеріне берілген кезде, Құдайдың «іздері» көрінбесе де, оның өз қиындықтары азаяды.
Депрессияны ең жанашырлықпен емдеу Иса Мәсіхтің өмірі мен қызметінен туындайды. Лұқа 13:10-13-те Иса эмоционалдық проблемаларды емдеудің айқын мысалын келтірді, ол созылмалы депрессиядан («18 жыл бойы рухтан мүгедек болған») және физикалық кемістіктен («ол бүгіліп, мүлдем түзеле алмады») зардап шеккен әйелдің қажеттіліктеріне жауап бергенде. Біріншіден, менің ойымша, ол оның депрессиясын жеңілдетті: «Әйел, сен ауруыңнан босатылдың». Содан кейін ол оның физикалық проблемасымен айналысты: «Ол оған қолдарын қойды; және ол бірден түзеліп, Құдайды мадақтады». Ол оның эмоционалдық бұзылысымен сөздер арқылы, ал физикалық ауруымен жанасу арқылы айналысты.
Бұл оқиғада Мәсіх бүкіл адамға, эмоционалдық бөлігіне, сондай-ақ физикалық және рухани бөліктеріне деген қамқорлығын көрсетті. Оның біздің өміріміздегі эмоционалдық кедергілерді, соның ішінде депрессияны да жетік түсінуі Оны біздің атымыздан жауап беретін арашашы етеді (Евр. 4:15).
Қорытынды
Сонымен, сол мазасыз сұраққа жауап қалай? Нағыз мәсіхшілер депрессияға ұшырауы мүмкін және ұшырайды. Депрессияға ұшырау адамның мәсіхші екендігінің көрсеткіші емес, керісінше, біздің адам ретінде қаншалықты осал екеніміздің тағы бір аспектісі. Жағымсыз эмоциялар сол осалдықтың бір бөлігі (Жар. 3:17). Біздің барлық адамдық әлсіздіктеріміз сияқты, Киелі кітап депрессиямен күресу және оны жеңу үшін біздің ресурстарымыз туралы өте анық айтады. Біріншіден, бізге басшылық, нұсқау және жігерлендіру үшін берілген Құдай Сөзі бар (2 Тім. 3:16). Киелі кітапты оқу бізге Римдіктерге 12:2-де берілген депрессияны жеңуге арналған рецептті орындауға мүмкіндік береді: «Бұл дүниенің үлгісіне енді сәйкес келмеңдер, бірақ ақыл-ойларыңды жаңарту арқылы өзгеріңдер». Екіншіден, бізде біздің сезімдерімізді толық білетін және оларға жанашырлық танытатын Исада арашашы бар (Евр. 4:15). Үшіншіден, біз депрессияға ұшыраған кезде өзіміз дұға ете алмайтын кезде біз үшін дұға ететін Рух бар. «Рух біздің әлсіздігімізде бізге көмектеседі. Біз не үшін дұға етуіміз керектігін білмейміз, бірақ Рух біз үшін сөзбен айтып жеткізуге болмайтын күрсіністермен араша түседі» (Рим. 8:26). Соңында, мәсіхшілер ретінде біз депрессияға қарсы толық антидотты өз бойында сақтайтын жаңа табиғатқа ие болдық (2 Қор. 5:17).
Психикалық денсаулық мамандары депрессияны емдеудің ең тиімді әдістері дәрі-дәрмек пен когнитивті-мінез-құлықтық терапия екеніне келіседі, бұл психикалық тәртіп (таным) конструктивті әрекетпен (мінез-құлық) бірігіп депрессияны (әсерді) жеңеді деп тұжырымдайды. Бұл мәсіхшілер үшін таңқаларлық болмауы керек, өйткені Киелі кітап бұл тәсілді ертеден-ақ белгілеген. Қолостықтарға 3:1-2 бізді жүрегіміз бен ақыл-ойымызды депрессиямызға емес, «жоғарыдағы нәрселерге» бағыттауға нұсқайды. Осылайша біз жаңа табиғатымызды тәрбиелейміз және ескі табиғатымыз ұсынатын депрессияға шақырулармен күресетін ресурстар мен қасиеттермен киінеміз (Қол. 3:5-14). Бұл әрекеттің нәтижесінде «Мәсіхтің тыныштығы жүректеріңде билік етеді», және «Мәсіхтің сөзі сендерде мол болады» (Қол. 3:15-16). Мұндай жағдайда сіз мәсіхші екеніңізге сенімді болып қана қоймай, депрессиямен күресу және оны жеңу үшін де ресурстарға ие боласыз.
Джеймс П. Тротцер, Ph.D.
