Мәсіхтің айқышы, Құдай Ұлының өтелу өлімі – Інжілдің орталық ілімі және христиан дінінің негізі. Пауыл жариялаған қуанышты хабарда ол «ең алдымен» «Мәсіхтің біздің күнәларымыз үшін Жазбаларға сәйкес өлгенін» (1 Қорынттықтарға 15:3) жеткізді. «Мәсіхтің азаптары» (1 Петір 1:11) мәңгілік мақсатпен (Елшілердің істері 4:28) белгіленген және Оның Құтқарушы ретіндегі жұмысы үшін өте маңызды. «Адам Ұлы көтерілуі керек» (Жохан 3:14), «Ол азап шегуі керек» (Марқа 8:31), жазылғанның бәрі «Менде орындалуы керек» (Лұқа 22:37) – бұл Иеміздің Өзінің өлімі туралы куәлігі болды. Және бұл өлім тек әділдік үшін шейіт болу ғана емес, сонымен қатар «көпшілік үшін төлем» (Матай 20:28) болуы керек еді.
ӨТЕЛУДІҢ ҚАЖЕТТІЛІГІ
Сөздің бүкіл куәлігі «қан төгілмей, кешірім жоқ» (Еврейлерге 9:22) деген фактіні жариялайды. Үлгілердің тілі, пайғамбарлардың дауыстары, Забур жырларының тәжірибелері, ізгі хабар таратушылардың жазбалары және елшілердің ілімдері Мәсіхті күнә үшін жалғыз Ұлы Құрбандық ретінде көрсетуде бірігеді, сол арқылы Құдайға қанағаттандыру берілді және сол арқылы адамдар үшін құтқарылу қамтамасыз етілді.
Жазбаларда баяндалған Мәсіхтің өтелуіне әділ көзқараспен қарау және оны толық бағалау үшін күнәні дұрыс бағалау қажет, тек оның күнәкарға әсер ететін нәтижелері тұрғысынан ғана емес, сонымен қатар әділ және қасиетті Құдаймен қарым-қатынасында да. Күнә туралы жеңіл ойлағанда, немесе оның кінәсі туралы жеке сезім жетіспегенде, Айқыш ілімі аз бағаланады. Бұл және осыған ұқсас тақырыптардағы қателіктердің барлығы күнә туралы жазбаға сәйкес келмейтін немесе үстірт көзқарастарға, сондай-ақ оның табиғаты мен жазасы туралы жеңіл тілге байланысты болуы мүмкін.
Күнә – адамның барлық қайғысының себебі, бірақ ол елемеуге немесе кемсітуге тырысатын нәрсе.
ӨТЕЛУДІҢ ТАБИҒАТЫ
«Өтелу» сөзі этимологиялық тұрғыдан «бірлікке келу» деп сипатталған. Ол Жаңа Өсиетте бір рет қана кездеседі (Римдіктерге 5:11), және онда ол жетілдірілмеген түрде берілген, шетінде және R.V. оны дұрыс «татуласу» деп береді – ал Еврейлерге 2:17-де «татуласу» «өтелу» болуы керек.
ӨТЕЛУ – Құдайға қарай жасалған нәрсе; татуласу – адамға қарай нәтиже. «Құрбандық» сөзі тек 1 Жохан 2:2 және 4:10-да кездеседі. Римдіктерге 3:24-25-те басқа сөз қолданылған және «мейірімділік тағы» (Еврейлерге 9:5) деп аударылған.
Құрбандық – Ескі Өсиеттегі «өтелу» сөзінің Жаңа Өсиеттегі баламасы. Мейірімділік тағы немесе Құрбандық тағы – Ехобаның тағы болды, оның үстінде Даңқ бұлты немесе Шекина пайда болды. Сол алтын тақтада, оның айналасында тәжі және екі шетінде керубімдері бар, жылына бір рет өтелу қаны шашыратылды (Леуіліктер 16:15, 30), және осы негізде Ехоба халық арасында тұрды және: «Мен сенімен сол жерде кездесемін» (Мысырдан шығу 25:11) деп айта алды.
Сонымен, айқышқа керілген Мәсіх, Құрбандық және Құрбандық тағы, әділ Құдай мен кінәлі күнәкарлар арасындағы кездесу орны болып табылады, Айқыш қанының арқасында. Осылайша, ежелгі салықшы Құдайға келді, әділдіктен тыс мейірімділік сұрамай, бірақ Құдай алдында өз орнын алып, кінәлі болса да сенімді түрде: «Құдай, маған мейірімді бол» (немесе «құрбандық жаса» – Еврейлерге 2:17-дегі сөзбен бірдей) «маған, КҮНӘКАРҒА» (Лұқа 18:13) деді. Құрбандық «БҮКІЛ ӘЛЕМ ҮШІН», берілген төлем БАРЛЫҒЫ ҮШІН (1 Тімотеге 2:6), және соның арқасында кез келген күнәкар, қаншалықты жиіркенішті болса да, Құдайға белгіленген жолмен келген – «Оның қанына сену арқылы» (Римдіктерге 3:23) – салықшы сияқты, «Оның рақымымен тегін ақталады» (Римдіктерге 3:24), «барлық нәрседен ақталады» (Елшілердің істері 13:39).
Мәсіхтің өлімі арқылы жасалған өтелу мен қанағаттандыру негізінде «әрбір жаратылысқа» (Марқа 16:15) Інжілді уағыздауға болады және құтқарылу барлығына қолжетімді болады. Дегенмен, бұл құтқарылу тек қабылдаушыда, сенушіде ғана қазіргі иелік болып табылады.
КҮНӘ ДЕГЕН НЕ
Адам Жазбаларда Құдаймен және Оның басқаруымен байланысты жауапты тіршілік иесі ретінде айтылады. Оның құлаған жағдайы сипатталған, оның күйреуі анықталған.
Күнә – «нысанадан қателесу», стандарттан «кем болу». Бұл – заң бұзушылық, белгілі өсиетті бұзу. Бұл – кінә, Құдай заңын бұзу, жазалауды әкелетін. Бұл – ластану, оны қасиетті Құдайдың алдында тұруға жарамсыз етеді. Адамдар сыртқы және ашық әрекеттер бойынша бағалайды, өйткені олар жүректі оқи алмайды; бірақ бәрін көретін Құдай, оған барлық нәрсе жалаңаш және ашық, күнәні оның бастауы мен қайнар көзінде сипаттайды, және Оның ол туралы Сөзі: «Күнә – заңсыздық» (1 Жохан 3:4), Оның тағына қарсы бүлік – бір сөзбен айтқанда, өз еркі. Қайта туылмаған адам – бүлікші, және Құдай оны жау ретінде қарайды (Римдіктерге 5:10). Оның ақылы Құдайға қарсы дұшпандық (Римдіктерге 8:9), оның табиғаты әрбір аймақта бұзылған және бұрмаланған, өзі «құдайсыз» (Ефестіктерге 2:12), және Сатананың билігіне түскен (Елшілердің істері 26:18), ол – узурпатор, оның ерікті құлы және құралы. Сонымен қатар, ол өзін құтқаруға «күшсіз» (Римдіктерге 5:6), және ешкім ешқандай жолмен бауырын құтқара алмайды, немесе оның үшін Құдайға төлем бере алмайды (Забур 49:7). Және бұл азғындық, бұл кінә күнәкарды сотқа жауапты етеді; және «күнәнің жалақысы – өлім» (Римдіктерге 6:23).
НАҒЫЗ СЕНІМ
Рухтың әлемдегі жұмысы, осы рақым дәуірінде, адамдарды «күнә, әділдік және сот туралы» «сендіру». Бұл сөздерді көптеген адамдар жеңіл қабылдайды, олар қылмыскердің ұсталғанда немесе құмар ойыншының немесе алыпсатардың барлығын жоғалтқанда сезінетін қателік үшін өкінуден артық ештеңе білдірмейді деп ойлайды.
Адамдардың не ексе, соны оратыны – әмбебап заң, бірақ оның әрекеті күнәні өз күшінде ашпайды немесе оны Құдай алдында мойындауға әкелмейді. Бұл – Рухтың жанда жұмыс істейтін сенімі. Ол күнәкарды Құдаймен бетпе-бет кездестіреді; Ол күнәні қасиеттіге қарсы жасалған үлкендігімен санаға жеткізеді және мынадай айқайды тудырады:
«Саған, тек Саған ғана күнә жасадым, және Сенің көз алдыңда осы жамандықты істедім» (Забур 51:4).
Әділдік Оның тағының сипатын сипаттайды, ал әділ Сот – сол нәтиже. Күнәкар үмітсіз жойылуы керек пе? Немесе Әділ Құдай әділетсіздерді ақтаушы бола ала ма? Адам бұған жауап бере алмайды: ол аузы жабық, ешқандай ресурстысыз тұр.
Адамның қиындығы – Құдайдың мүмкіндігі. Құтқарушы-Құдай пайда болады. Оның жауабы: «Оны шұңқырға түсуден құтқар; Мен төлем таптым» (Әйүп 33:24). Бұл Айқышта орындалды, Құдай Ұлы Өзін «барлығы үшін төлем» (1 Тімотеге 2:4) етіп бергенде. Сенуші, оның есебі бойынша, «Оның қанымен ақталған» (Римдіктерге 5:9) болып тұр.
Қамтамасыз етілген кездесу орнын менсінбейтін немесе елемейтін бас тартушы өз күнәлары үшін сотқа барады (Қолостықтарға 3:6), оған емдеуді менсінбеу кінәсі қосылады (Жохан 3:18; Еврейлерге 10:29).
ӨТЕЛУДІҢ МАҒЫНАСЫ
Ескі Өсиеттегі «кафар» сөзі «өтеу», «жабу» дегенді білдіреді және Иеміздің өлімінің өтеу сипатын көрсетеді. Ол әлемнің соңында бір рет «Өзін құрбан ету арқылы күнәні жою үшін» (Еврейлерге 9:26) пайда болды. Шомылдыру рәсімін жасаушы Ол туралы куәлік етті: «Міне, әлемнің күнәсін жоятын Құдайдың Қозысы» (Жохан 1:29).
Өтеу, немесе құрбандық арқылы жабу, өтелудің негізгі мағынасы болып табылады. Сол сөз «шайыр» (Жаратылыс 6:14) деп аударылған, Нұх кемесінің гофер ағашын жауып, оның ішіндегілердің барлығын сот суларынан сақтаған нәрсе ретінде қолданылған. «Тыныштандыру» Жаратылыс 32:20-да, Жақыптың ренжіген ағасы Есауға берген сыйы туралы қолданылған, өткен қылмыстар үшін өтеу ретінде жасалған. «Төлем» Мысырдан шығу 30:12-де, Исраилдің обадан қорғануы және Құдай халқының қатарына қосылу құқығын беру үшін төлеген өтеу ақшасы туралы. «Қанағаттандыру» Сандар 35:31-де, мұнда кісі өлтірушіні қылмысы үшін өлім жазасынан босату үшін ешқандай төлем, ешқандай өтеу қабылданбаған. Бұл сөздердің барлығы әртүрлі жолдармен өтелудің мағынасын білдіреді және Қалваридегі Ұлы Құрбандықты ұсынуда біржола орындалған жұмысқа нұсқайды.
ҚАН АРҚЫЛЫ ӨТЕЛУ
Үлгілердің куәлігі, пайғамбарлардың тілі, ізгі хабар таратушылар мен елшілердің ілімі өтелудің төгілген қан арқылы болатыны туралы біркелкі және үйлесімді. Тамырларда ағатын жылы қан емес, төгілген қан, төгілген өмір, өлімнің дәлелі ретінде қанның төгілуі.
Леуіліктердің ережесі: «Еттің өмірі қанда, және Мен оны сендердің жандарыңды өтеу үшін құрбандық үстеліне бердім: өйткені жанды өтейтін қан» (Леуіліктер 27:11), өтелудің қалай және қайда жасалғанын айтады, «қан» және «құрбандық үстелі» сөздері құрбандық өліміне, Айқыштың көлеңкесіне анық нұсқайды.
Адамның мақтанышына жақсырақ сәйкес келетін және «адам табиғатының қадір-қасиетіне» көбірек үйлесетін «басқа Інжіл» мұның бәрін жоққа шығарады және оны «сойылған мал діні», пұтқа табынушылықтың қалдығы деп мазақ етеді, оның орнына өзін-өзі құрбан етудің гуманитарлық дінін ұсынады, оның үлгісі мен үлгісі Мәсіх деп айтылады, және Оның өмірі енгізілген (бұл олардың «қан» дегенге беретін мағынасы) моральдық тазару мен христиандық мінез-құлық үшін күш болып табылады. Бұл теорияда адамның моральдық сендіруі және оның өміріне енгізілген жаңа мотив басты орында тұр.
Бірақ ол адамның кінәсін ескермейді; ол күнәні ренжіген, қасиетті Құдайдың тағына және ұлылығына әсер ететін нәрсе ретінде мүлдем елемейді. Сондай-ақ ол Құдайға қарай ешқандай қанағаттандыру немесе өтеуді қамтамасыз етпейді, немесе қарғыстан – өлім жазасынан – адамға қарай ешқандай заңды құтқарылуды қамтамасыз етпейді. Ол әдетте адамның күйреуін жоққа шығарумен, Мәсіхтің Құдайлығы туралы жазбаға сәйкес келмейтін көзқарастармен және зұлымдардың жазасын жоққа шығарумен байланысты. Оны Жүдә «Қабылдың жолы» (Жүдә 11) деп дәл сипаттайды, ол құлағанды елемей, күнә құрбандығының қанынан тыс, өз еңбегінің жемісін әкеліп, Құдайға табынушы ретінде бірінші болып келген, қазіргі діни күнәкарлар сияқты, «Құдайдың Әкелігі» негізінде, құтқарылу мен қайта туылудан тыс өз істерін әкеледі.
ӨТЕЛУДІҢ НӘТИЖЕЛЕРІ
Құдайдың даңқы, Оның тағының ұлылығы, күнә арқылы қорланған; адамның Одан тартып алған нәрсесін Оған қайтару; Оның әділдігін «өткен ғасырлардағы сенімді адамдардың күнәларын» (Римдіктерге 3:23) «кешіру» арқылы ақтау, олар өз кінәларын мойындап, келетін Құтқарушы арқылы орындалатын құтқарылуды ескере отырып, Оның «шыдамдылығына» сенгендер;
қысқаша айтқанда, Құдайдың талабы – адамның қажеттілігі емес, Құдайдың құрметі – Құдай Ұлының өтелу өліміндегі бірінші, басты мәселе болды. «Ол Өзін Құдайға мінсіз құрбандық етті» (Еврейлерге 9:14). Ол Өзін «хош иісті құрбандық және Құдайға құрбандық» (Ефестіктерге 5:2) етіп берді. Күйдірілген немесе «көтерілетін құрбандық» сияқты, Ол толығымен құрбандық үстеліне қойылды, және Оның барлық болмысы мен істеген істері жоғары аспанға көтерілді, хош иісті құрбандық ретінде қабылданды.
Басқа жағынан, Құдай Қозыны қамтамасыз етуші болды (Жаратылыс 22:8); Ол аямады, бірақ Өз Ұлын берді (Римдіктерге 8:32). Ол сондай-ақ Оны өлімге әкелді (Забур 22:15), қылышты Оған қарсы оятуға себеп болды (Захария 13:7), Өзі Оның қолына қорқынышты «кесені» берді (Матай 26:39, 42). Күнә құрбандығында құрбандыққа шалынған малға күнә жүктелген деп есептелді және лагерьден тыс жерде жалмаушы отта жанып кетті. Сонымен, Өзі жеке басында әрдайым Қасиетті болған, Құдай оған риза болған Ол, біз үшін күнә болды, сонда біз Онда Құдайдың әділдігі бола аламыз (2 Қорынттықтарға 5:21).
Бұл кейде ақылсыздықпен айтылатындай, «кінәсіздің кінәлі үшін өлуі» емес, бұл әділетсіздік болар еді; бірақ күнәні білмеген Қасиетті, басқалардың күнәсімен соншалықты жүктелген, сондықтан оны Өз өлімімен жанама түрде азаптап, өтеді.
МӘСІХТІҢ ӨЛІМІНІҢ ЕКІ АСПЕКТІСІ
Иеміз Исаның өліміне қатысты Жаңа Өсиетте қолданылған және одан туындайтын нәтижелерді сипаттайтын сөздерді екі топқа бөлуге болады. Біріншіден, өтелудің Құдайға не бергенін және адамдар үшін, әлем үшін не қамтамасыз еткенін сипаттайтын сөздер; екіншіден, Інжілді қабылдағандарға және Иеміз Исаға сену және Рух арқылы жаңа туылу арқылы Құдаймен жаңа қарым-қатынасқа енгендерге берілген баталар, рақыммен құтқарылғандар және Сүйіктіде қабылданғандар, оларда олар «мәңгілік келісімнің» барлық баталары мен артықшылықтарын бөліседі және Оның кемел жұмысы мен теңдессіз тұлғасының барлық құндылығында Құдай алдында тұрады. Мәсіхтің жұмысының осы екі аспектісін шатастыру күнәкарларға Інжілді және әулиелерге шындықты ұсынуда көптеген қате пікірлерге әкеледі.
Кеңірек аспектіде, Ол «барлығы үшін төлем» (1 Тімотеге 2:4); «бүкіл әлем үшін құрбандық» (1 Жохан 2:2).
Осы негізде Інжіл «аспан астындағы барлық жаратылысқа» (Қолостықтарға 1:23) уағыздалады, Құдай «күнәлардың кешірілуін» (Елшілердің істері 13:38) барлығына, адамдарға қарамай жариялайды, «кім қаласа» шақыруы «өмір суын тегін алуға» (Аян 22:17) арналған. Інжілді естіген ешбір күнәкар өз лағнетінің кінәсін Құдайға жүктей алмайды немесе өзі үшін құтқарылу қамтамасыз етілмегенін сылтау ете алмайды.
«Біздің күнәларымыз үшін» (1 Қорынттықтарға 15:3), құдайсыздар үшін (Римдіктерге 5:6) болған Мәсіхтің өлімі барлығы үшін құтқарылуды қамтамасыз етті және ол Інжілде барлығына жарияланады. Татуласуды қабылдағандарға және сенім арқылы Мәсіхпен біріккендерге, Айқыштың бір Ұлы Құрбандығы арқылы алынған және одан туындайтын басқа баталар жарияланады.
Олар «Оның қаны арқылы құтқарылуға ие» (Ефестіктерге 1:7), және бұл бағамен ғана емес, күшпен де құтқарылуды қамтиды; олар күнәларынан босатылған (Аян 1:5); олар Оның қаны арқылы ақталған (Римдіктерге 5:10) және қасиеттелген (Еврейлерге 13:12). Оның Өз денесінде ағашта көтерген күнәлары (1 Петір 2:28) соншалықты толық тазартылған (Еврейлерге 1:3), олар енді еске алынбайды (Еврейлерге 10:17), және олар, табынушылар ретінде, бір рет тазартылған соң, «күнәлар туралы енді санасы болмай» (Еврейлерге 10:2) тыныштықта Оның алдында тұрады. Мұның бәрі және одан да көп нәрсе, сенім арқылы Құдай отбасына кіргендердің (Жохан 1:12) және Қалваридегі бір ұлы құрбандықтан туындайтын игіліктерге қатысушы болғандардың қазіргі ажырамас иелігіне айналады.
