ИЗРАИЛЬ ПАЙҒАМБАРЛЫҚТА Исраилдің болашақтағы екі ғибадатханасы
Бүгінде Иерусалимдегі Ғибадатхана тауында, яғни бірінші және екінші еврей ғибадатханалары орналасқан жерде ғибадатхана жоқ. Оның орнына, екі мұсылман қасиетті орны – Құз күмбезі мен Ақса мешіті тұр. Алайда, еврейлер Ғибадатхана тауын әлемдегі ең қасиетті орын деп санайды. Бұл саяси оқ-дәрі қоймасы және Таяу Шығыс бейбітшілігінің кез келген формуласының бөлігі екені таңқаларлық емес!
Киелі кітапқа сәйкес, Ғибадатхана тауында тағы да ғибадатхана тұрады. Бірақ қалай және қашан болатыны әлі белгісіз. Киелі кітап пайғамбарлығының «жанкүйерлері» мұның қалай жүзеге асуы мүмкін екендігі туралы әртүрлі сценарийлерді ұсынды – жер сілкіністерінен бастап жарылғыш заттарға дейін, тіпті Ғибадатхана тауы платформасының құлауына дейін!
Кейбір ниеті түзу христиандар болашақ ғибадатхана туралы Киелі кітап пайғамбарлықтарын руханиландыру керек деп санайды, олардың Шіркеуге немесе жеке христианға қатысты екенін айтады. Шынында да, 1 Қорынттықтарға 3:16-да Шіркеудің, Мәсіхтің денесі ретінде, Киелі Рухтың рухани ғибадатханасы екені анық көрсетілген. Ал 1 Қорынттықтарға 6:19-да әрбір жеке сенушінің денесін құрметтеп, таза ұстау керектігі үйретіледі, өйткені ол да Киелі Рухтың ғибадатханасы. Бірақ бұл Жаңа Өсиет шындықтары Иерусалимдегі болашақ нақты ғибадатхана туралы Киелі кітап пайғамбарлықтарын өзгертпейді.
Болашақ ғибадатхана мәселесі, Киелі кітапта Ғибадатхана тауында әлі екі ғибадатхана тұратыны – Азап ғибадатханасы, содан кейін Мыңжылдық ғибадатханасы туралы айтылғанын түсінгенде күрделене түседі.
Азап ғибадатханасы Иса Өзінің Зәйтүн тауындағы уағызында Азап ғибадатханасына сілтеме жасады: «Даниял пайғамбар арқылы айтылған «қиратудың жиіркенішті нәрсесінің» қасиетті жерде тұрғанын көргенде... онда Яһудеядағылар тауларға қашсын» (Мат. 24:15-16 NASB). Әрине, Даниял пайғамбар айтқандай, бұл қорлаудың орын алуы үшін нақты ғибадатхана болуы керек. Бұл пайғамбарлық бұрынғы ғибадатханада орындалды ма?
Шынында да, Даниялдың пайғамбарлығынан кейін ғибадатхана қорланды, Сириялық Антиох IV Яһудеяға басып кіргенде (б.з.д. 175-164 жж.). Ол күнделікті құрбандықтар тоқтатылуы керек деп жариялады және ғибадатхананың қасиетті жеріне грек құдайы Зевстің мүсінін орнату арқылы «қиратудың жиіркенішті нәрсесін» орнатты. Даниял бұл тарихи оқиғаларды пайғамбарлық етті (Дан. 11:21-35). Әсіресе мынаған назар аударыңыз: «Одан күштер шығып, ғибадатхана бекінісін қорлайды және тұрақты құрбандықты жояды. Және олар қиратудың жиіркенішті нәрсесін орнатады» (Дан. 11:31). Бірақ Даниял 11-дегі бұл пайғамбарлықтың орындалуы Иса Өзінің Зәйтүн тауындағы уағызын айтқанға дейін көп уақыт бұрын болған, онда Ол «қиратудың жиіркенішті нәрсесі» әлі болашақта екенін көрсетті.
Алайда, Антиох IV-тің қорлауы Даниял пайғамбарлық еткен жалғыз «қиратудың жиіркенішті нәрсесі» емес еді, өйткені 12:9-11-де біз соңғы уақыттағы тағы бір нәрсе туралы оқимыз: «Жолға шық, Даниял, өйткені бұл сөздер соңғы уақытқа дейін жасырылған және мөрленген». Оның Зәйтүн тауындағы уағызында, Иеміз осы болашақ «жиіркенішті нәрсе» туралы айтқаны анық. Пауыл да болашақ «заңсыздық адамы» туралы жазғанда осыны меңзеген, ол «Құдайдың ғибадатханасында отырып, өзін Құдай ретінде көрсетеді» (2 Сал. 2:34).
Б.з. 70 жылы Римнің ғибадатхананы қорлауы және қиратуы Иеміздің Зәйтүн тауындағы уағызынан кейін, тіпті Пауылдың жазбаларынан кейін болды. Бұл Даниял 12-дегі қорлау пайғамбарлығының орындалуы ма еді? Рим әскерлері Иерусалимді басып алып, Ұлы Ирод салған ғибадатхананы қиратқанда, пайғамбарлық «соңғы уақыттар» орындалды ма? Б.з. 70 жылы Иерусалимнің қирауы бұл пайғамбарлықтың ішінара орындалуы болды, өйткені Лұқаның Зәйтүн тауындағы уағызы туралы баяндауы анық көрсетеді: «Бірақ Иерусалимді әскерлер қоршап алғанын көргенде, оның қирауы жақын екенін біліңдер... және олар қылыштан құлайды, және барлық халықтарға тұтқынға алынады; және Иерусалимді басқа халықтар таптайды, басқа халықтардың уақыты орындалғанша» (Лұқ. 21:20-24).
Б.з. 70 жылы Иерусалим құлағаннан бері «басқа халықтардың уақыты» күшінде болғаны, Зәйтүн тауындағы пайғамбарлықтың ішінара орындалғанын көрсетеді. Алайда, бұл пайғамбарлықтың толық орындалуы Иеміздің қайтып келуіне дейінгі оқиғаларды күтеді, өйткені Зәйтүн тауындағы уағыз бен Даниял 12-нің контекстері анық көрсетеді. Матфей 24-те Иеміз сол күндердегі азап әлем тарихындағы кез келген қиыншылық кезеңінен де жойқын болатынын айтты (Мат. 24:21).
Б.з. 70 жылы Рим жаулап алуы үлкен қиыншылық кезеңі болды, бірақ тарихтағы ең жаман апат емес еді. Сонымен қатар, Иса Өзінің қайтып келуі туралы «сол күндердегі азаптан кейін бірден» айтты (Мат. 24:29). Сондықтан Матфей 24:15-те Иеміз меңзеген ғибадатхана, онда қиратудың жиіркенішті нәрсесі орнатылатын, римдіктер қиратқан ғибадатхана бола алмады. Болашақта нақты ғибадатхана салынады, оны болашақ Азап кезеңінде зұлымдық күштері басып алады.
Азап ғибадатханасы біздің өмірімізде салына ма, жоқ па, ол әлі белгісіз. Қазіргі уақытта Израильдегі топтар Мысырдан шығу кітабындағы нұсқауларға сәйкес ғибадатхана заттары мен діни қызметкерлер киімдерін дайындау арқылы болашақ ғибадатхананы күтуде. Бұл әрекеттер Азап ғибадатханасының құрылысына қалай сәйкес келетіні белгісіз, және Келісім сандығы табыла ма, жоқ па, ол әлі де белгісіз. Бірақ пайғамбарлық Жазбада ұлы Азап кезеңінде жұмыс істейтін ғибадатхананың болуы анық талап етіледі.
Мыңжылдық ғибадатханасы Езекиел 40-48-де даңқты болашақ ғибадатхананың егжей-тегжейлі көрінісі бар. Езекиелге оның нақты өлшемдері берілді (Езек. 40-42), және ол Иеміздің даңқының бұл ғибадатханаға қайтып келетінін көрді (Езек. 43). Езекиелге діни қызметкерлер мен левиттердің қызметі және осы болашақ ғибадатханадағы ғибадат тәртібі туралы егжей-тегжейлі мәліметтер берілді (Езек. 43-46). Оған болашақ ғибадатхананы қоршаған аймақтың орналасуы көрсетілді (Езек. 45). Және оның көрінісі Иерусалимдегі болашақ топографиялық өзгерістермен және Израильдің 12 тайпасымен бүкіл жердің саяси қайта ұйымдастырылуымен аяқталады.
Егер біз дұрыс түсіндіру принциптерін қолдансақ, Езекиелдің көрінісіндегі ғибадатхана болашақта салынуы керек деген қорытындыға келуіміз керек. Оның бірінші еврей ғибадатханасының қирауы туралы көрінісі сөзбе-сөз орындалғандықтан (Езек. 7-12), оның болашақ ғибадатхана туралы көрінісі де сөзбе-сөз орындалады деп болжауға болады – оның көптеген егжей-тегжейлеріне дейін! Және соншалықты көп егжей-тегжейлер бар, сондықтан бұл болашақ ғибадатхананы Шіркеуге рухани сілтеме ретінде түсіндіру қиын. Құдай неге Киелі Рухтың ғибадатханасы ретінде Шіркеуге қатысы жоқ соншалықты көп егжей-тегжейлерді қосар еді? Неғұрлым дәйекті түсіндіру Езекиелдің ғибадатханасы нақты екенін және Иеміздің жер бетіндегі нақты патшалығы үшін салынатынын көрсетеді. Аян 20:6-ға сәйкес, бұл патшалық 1000 жылға созылады, және Езекиелдің көрінісіндегі ғибадатхана Құдайлық басқарудың орталығы ретінде қызмет етеді.
Бұл Мыңжылдық ғибадатханасы Азап ғибадатханасымен бірдей жалпы жерде салынатын болса да, оның бірдей ғибадатхана болмайтынын көрсететін белгілер бар. Біріншіден, Иеміз қайтып келгенде Иерусалимде топографиялық және геологиялық өзгерістер болады. Зәкәрия 14-те Зәйтүн тауы бөлініп, үлкен аңғар құрайтыны көрсетілген. Сондай-ақ, Езекиел 47-де Иерусалимдегі ғибадатхана аймағынан шығысқа Өлі теңізге және батысқа Жерорта теңізіне үздіксіз таза жер асты суы ағатыны көрсетілген.
Жазбада бұл «жер қозғалту» оқиғалары Азап ғибадатханасын қирата ма, жоқ па, айтылмайды, бірақ олар мұны істеуге жеткілікті дәрежеде. Сонымен қатар, Мыңжылдық ғибадатханасының өлшемдері соншалықты үлкен, сондықтан ол топографиялық және геологиялық өзгерістер болғаннан кейін салынуы керек сияқты. Сондықтан, болашақ Мыңжылдық ғибадатханасы болашақ Азап ғибадатханасынан өзгеше болуы керек.
Зәкәрия 6:9-15-тегі мәсіхтік үзіндіде – біз келе жатқан Мәсіхтің болашақ ғибадатхананың құрылысын жеке өзі басқаратынын білеміз. Зәкәрияның пайғамбарлығындағы бұл болашақ нақты ғибадатхана Мәсіхтің жер бетіндегі 1000 жылдық билігі үшін салынған Мыңжылдық ғибадатханасы болады. Бұл пайғамбарлықты бүгінгі Шіркеуге сілтеме ретінде түсіндіруге болмайды. Зәкәрияның замандастары оны Мәсіхтің жердегі патшалығын ешқандай бәсекесіз басқаратын нақты ғибадатхана туралы уәде ретінде түсінді.
Зәкәрияның пайғамбарлығы Мәсіхтің бірінші келуінде орындалмады, өйткені Патша мен Оның патшалығы қабылданбады. Сол ұрпақ Иемізге бағынбады. Бірақ Мәсіхтің екінші келуінде «алыстан» (Зәкәрия 9:15) бүкіл әлемнен келген еврейлердің тақуа қалдығы болады, олар Исаны өздерінің Мәсіхі және Құтқарушысы ретінде таниды және қарсы алады. Бұл қалдық Римдіктерге 11:26-дағы «бүкіл Израиль»: «Сондықтан бүкіл Израиль құтқарылады, жазылғандай, «Құтқарушы Сионнан келеді, және Жақыптан тақуасыздықты жояды»». Бұл еврей сенушілері Мыңжылдық ғибадатханасын салуда басқа халықтардың сенушілерімен бірігеді. Зәкәрияның пайғамбарлығы Навуходоносор қиратқан ғибадатхананы қайта салып жатқан өз заманындағы еврейлерге қандай жігер берер еді! Олардың қайта салынған ғибадатханасы Сүлейменнің ғибадатханасының даңқымен салыстырғанда көп емес еді, бірақ ол Мәсіхтің жоғары билік ететін даңқты болашақ ғибадатханасының құрылысын алдын ала көрсетті!
Құрбандықтар мәселесі Кейбір христиандар Езекиелдің ғибадатхана көрінісін сөзбе-сөз түсіндіруде қиындықтарға тап болады, өйткені ол жануарларды құрбандыққа шалуды қайта енгізуді білдіреді (Езек. 43-46). Сөзбе-сөз құрбандықтары бар нақты ғибадатхана Еврейлерге 10:10-14-ке қайшы келмей ме? Алғашында бұл нақты ғибадатхана үшін еңсерілмейтін теологиялық және герменевтикалық кедергі болып көрінеді. Алайда, Еврейлерге 10-да болашақта ешқашан жануарларды құрбандыққа шалу болмайды деп айтылмайды. Дәлел – жануарларды құрбандыққа шалу ешқашан күнәні жоя алмады! Ескі Өсиеттегі жануарларды құрбандыққа шалу Құдайдың Қозысының құрбандығын пайғамбарлық түрде бейнеледі. Егер жануарларды құрбандыққа шалу мыңжылдық патшалық кезінде қайта енгізілсе, бұл құрбандықтар бұрыннан орындалған құтқарылуды еске түсіретін еді. Олар Ескі Өсиеттегі құрбандықтар сияқты күнәларды жоймайды, бірақ олар сенушілер мен сенбеушілерге күнәдан құтқарылудың құнын еске салады.
Мыңжылдық патшалық кезінде Шіркеу мен Ескі Өсиет әулиелері Мәсіхпен бірге билік етеді, бірақ жер бетінде күнәкар табиғаты бар адамдар да өмір сүреді. Кейбіреулері сенушілер болады, бірақ кейбіреулері сенбеушілер болады. Азаптан шығып, Мыңжылдыққа кіретін әрбір адам сенуші болады, бірақ патшалықтың 1000 жылында туылғандардың бәрі сенуші болмайды. Күнә болатындықтан, Иеміз Мыңжылдық кезінде «темір таяқпен билік етеді» (Аян 2:27; 12:5; 19:15). Және сенбеушілер болатындықтан, Шайтан көптеген адамдарды алдап, Мыңжылдық соңында оларды бүлікке бастайды (Аян 20:7-9). Иеміздің бұл жер бетінде Патша ретінде билік етуі күнәні жоймайды, және адамдарға күнәнің қасиетті Құдайға қарсы ауыр қылмыс екенін еске түсіру қажет болады. Тіпті даңқты мыңжылдық патшалықта да құтқарылудың ұлы құнын ұмытуға бейімділік болуы мүмкін. Шіркеу Иеміздің Кешкі Асын Оның айқыштағы қымбат құрбандығын еске алу ретінде тойлайды – бірақ ол «Ол келгенше» ғана орындалады (1 Қор. 11:26). Мыңжылдықтағы жануарларды құрбандыққа шалу, әрине, Қалвариді еске түсіретін еді. «Құрбандыққа апаратын қозы» – құтқарылудың құнын ұмытылмас еске түсіру!
Соңғы Кешкі Астағы Пасха тамағы кезінде Иса: «Құдай патшалығында орындалғанша оны ешқашан қайта жемеймін» деді (Лұқ. 22:16). Мыңжылдық кезінде, Пасханы және құрбандықтарды қамтитын басқа мерекелерді тойлау жаңа келісім бойынша қалпына келтірілген Израиль үшін мағыналы болады (Ерм. 31:31-34). Сонда Израиль, сондай-ақ Патшалықтың құтқарылған басқа халықтары Ескі Өсиеттегі құрбандықтардың рухани мағынасын көре алады. Мыңжылдық ғибадатханасы және қайта енгізілген құрбандық жүйесі Исаға Израильдің Мәсіхі және әлемнің Құтқарушысы ретінде назар аударады. Сол күні Израиль, Құдай бастапқыда жоспарлағандай, халықтарға жарық болады. Мәңгілік жағдайда ғибадатхана немесе құрбандықтар болмайды, өйткені «қарғыстың» әсері жойылады (Аян 21:22; 22:3), бірақ мыңжылдық патшалық күнәсіз мәңгілік жағдайдан бұрын болады. Мыңжылдық кезінде, құтқарылғандар, еврейлер де, басқа халықтар да, Иемізбен қарым-қатынасты Оған ғибадат ету үшін Иерусалимге келу арқылы сақтайды (Зәкәрия 14:16-21).
Пайғамбарлық Жазбалар болашақта екі ғибадатхана болатынын көрсетеді. Осия 3:4-5-те Израиль «соңғы күндерге» дейін «құрбандықсыз... немесе пұттарсыз» қалатыны айтылған. Сол соңғы күндерде, олар алыс емес болуы мүмкін, Азап ғибадатханасы салынады, онда пұтқа табынушылық пен «қиратудың жиіркенішті нәрсесі» орын алады. Бірақ содан кейін Иеміз қайтып келіп, жер бетіндегі Өзінің Патшалығы үшін Мыңжылдық ғибадатханасын салады. Сонда бүкіл әлем осы болашақ ғибадатхана арқылы және оның жаңа келісім бойынша қалпына келтірілген Израильдегі қызметі арқылы Иеміздің қасиеттілігі мен рақымын бағалайтын болады.
Дэвид Рейд
