Титтің ізімен
Елші Пауылдың ең танымал екі шәкірті – Тит пен Тімоте. Олардың әрқайсысына ол «сенімдегі шынайы ұлым» деп қарата сөйлеген (1 Тімотеге 1:2 NIV; Титке 1:4). Екеуі де грек текті жас жігіттер болған (Ғалаттықтарға 2:3; Елшілердің істері 16:3) және Пауыл олардың әрқайсысын «менің әріптесім» деп санаған (2 Қорынттықтарға 8:23; Римдіктерге 16:21). Мен олардың орнында болсам, миссияға бағытталған елшімен бірге саяхаттап, оның дұшпандық топтармен қалай түсіндіріп, пікірталасқа түскенін көріп, онымен шіркеу мәселелерін талқылап, оның дұға еткенін естіп, оның евангелиялық жоспарлары мен өсиет стратегиясын талқылағанын естісем қалай болар еді деп ойладым. Сіз де осы екі жас жігітке сәл қызғанышпен қарамайсыз ба?
Біз Тімоте туралы көбірек білеміз, өйткені ол Киелі кітапта Титке қарағанда екі есе көп айтылады. Дегенмен, Титтің айтылған ондаған реттерін біріктірсек, біз Құдайға ұнамды және іс жүзіндегі шәкірттің ынталандыратын үлгісін табамыз. Бұл сілтемелер шамамен 13 жыл ішіндегі бес түрлі жағдайға немесе оқиғаға топтастырылған.
1. Иерусалимдегі Тит – Сенімдеріне адал
Тит туралы алғаш рет оқығанымызда, ол Варнава мен Пауылмен бірге Иерусалимге бара жатқан (Ғалаттықтарға 2:1-5). Бұл өте қуанышты сапар болмаған шығар, өйткені олардың ойында маңызды мәселе болған. Бұл адамдарды сүндетсіз, Заңға және еврей дәстүрлеріне тиісті құрметсіз, өте «еркін» христиандықты насихаттады деп айыптаған. Кейбір ғалымдар бұл сапарды б.з. 49-50 жылдары Иерусалимдегі Кеңеспен байланыстырады (Елшілердің істері 15).
Көптеген жас жігіттер қарқынды доктриналық кездесулерде отырғаннан гөрі шаңғы тебуді немесе футбол ойнауды қалайды. Адамдар Киелі кітапты зерттеуді және конференцияларды зейнеткерлерге, зиялыларға немесе эксцентриктерге қалдыруға бейім. Мүмкін Тит бұл мәселелердің мұндай ұзақ сапарға және мұндай энергия шығынына тұрарлық па деп ойлаған шығар. Неге жай ғана бағынышты рухты көрсетіп, заңгерлік қысымға бағынбасқа? Неге бейбітшілік пен бірлік үшін «Мәсіхтегі еркіндігіміздің» бір бөлігінен бас тартпасқа?
Мәсіхшілерге тәжірибелі елші мұндай ымыраның ұзақ мерзімді қаупін білген. Пауылдың қатаң дауысын естігендейміз: «Біз оларға бір сәтке де бағынбадық, сонда Інжілдің шындығы сендерде қалсын» (Ғалаттықтарға 2:5). Жас Тит Пауыл мен Варнавамен бірге өз ұстанымын сақтады. Алты ғасыр бұрын Еуропадағы христиандар Құдай берген сенімдерінен бас тартқаннан гөрі тірідей өртенген. Бізде әлі де азап шегуге тұрарлық Киелі кітаптық сенімдер бар ма? Қазіргі жайлылық пен діни төзімділік әлемінде шаңғы тебу немесе футбол ойнау оңайырақ.
2. Қорынттағы Тит – Сүйіспеншілікті көрсетуде адал
Бес жылдан кейін біз Титтің Қорынттағы христиан қауымымен байланысты екенін көреміз. Қорынт шіркеуіне жазған екінші хатында Пауыл Титпен кездесуін еске алды: «Біз Титтің қаншалықты бақытты екенін көріп, ерекше қуандық, өйткені оның рухы сендердің барлығыңнан сергіген» (2 Қорынттықтарға 7:13). Тит Қорынтта христиандық міндетін механикалық түрде орындамады; ол бұл бауырластарға үлкен «сүйіспеншілік» (2 Қорынттықтарға 7:15) сезінді. Қорынттағы шіркеудің мінсіз болмағанын ұмытпайық. Заңгерлер («Мен Петірді ұстанамын»), прогрессивтілер («Мен Пауылды ұстанамын»), зиялылар («Мен Аполлосты ұстанамын») және бәрінен жоғарымын деп ойлайтындар («Мен Мәсіхті ұстанамын») арасында шиеленістер болды. Кейбіреулер арасында азғындық, ал көпшілігінде қайғылы немқұрайлылық болды. Дарындылар арасында тәншілдік пен бәсекелестік болды. Дегенмен Тит олардың бәрін жақсы көрді. Олар оның бауырластары еді.
Біз шіркеу өміріне не әкелеміз? Біз ауыр және сыни атмосфераға үлес қосамыз ба? Бізді риза ету қиын әулиелерміз бе? Ешбір христиандық жиын мінсіз болмайды. Шіркеулер үнемі жақсы жаққа өзгеруге ұмтылуы керек. Мен Титтің Қорынттағы оң өзгерістерге қуанышты түрде ықпал еткеніне сенімдімін. Өмірде саяхаттағанда, біз жағымды немесе жағымсыз иіс қалдырамыз ба? Біз бауырластарымызды жылулық пен қабылдауды тарату үшін жеткілікті дәрежеде жақсы көреміз бе – тіпті келіспейтіндерімізге де? Құдай халқы арасындағы шынайы қарым-қатынас Құдаймен тығыз қарым-қатынасты талап етеді. Тит шаршаған және «мазаланған» елшіге «жұбаныш» көзі болды (2 Қорынттықтарға 7:5-6). Егер біз бауырластарымызды шынымен жақсы көрсек, Иеміз бізді оларды жігерлендіру және жұбату үшін қолдануы мүмкін.
3. Тит жолда – Адал әкімші
2 Қорынттықтарға 8-де біз Титтің ақша мәселелеріне қатысқанын көреміз. Жоба әртүрлі қауымдардан сыйлықтар жинап, оларды Иудеядағы мұқтаж әулиелерге жеткізу болды. Адам жүрегінің алдауға бейім екенін мойындауымыз керек – қаражатты дұрыс пайдаланбау, ысырап ету немесе басқаларды бақылау үшін пайдалану. Тәжірибелі елші Пауыл мұның көп бөлігін көрген болуы керек, сондықтан «тек Иеміздің көзінде ғана емес, адамдардың көзінде де дұрыс нәрсені істеуге тырысты» (2 Қорынттықтарға 8:21). Оған бұл жобада адал жұмысшылар қажет болды. Әкімшілік жағынан адал және сенімді жұмысшылар бүгінде де өте қажет. Көптеген миссиялық алаңдарда олардың жетіспеушілігі үлкен. Сіз сенімдісіз бе? Сіздің өткен мінез-құлқыңыз сенім тудыра ма?
Ешбір команда сенімсіз мүшелердің қатысуымен жақсы жұмыс істемейді. Тит пен осы нәзік жұмысқа таңдалған басқалар тәртіпті, ашық адамдар болды. Олардың адалдығы мен сенімділігі тұрақты мінез-құлқымен дәлелденген (2 Қорынттықтарға 8:22). Егер біз сол күндері өмір сүрсек, бізді білетіндер бізді осындай нәзік жұмысқа ұсынар ма еді? Басқалар бізге сене ала ма? Біз бастаған ісімізді аяқтаймыз ба? Біздің өміріміз Мәсіхтің ісіне адалдықты көрсетті ме? Әрқайсымызға Ол уақытты, энергияны және кейбір материалдық иеліктерді тапсырды. Кейбіреулерге Ол балаларды, жұмысты және қызметті де тапсырды. Біз адал екенімізді дәлелдеп жатырмыз ба? Иеміздің сөздері бүгінде де шындық: «Кім өте аз нәрсеге сенімді болса, ол көп нәрсеге де сенімді болады, ал кім өте аз нәрседе адал болмаса, ол көп нәрседе де адал болмайды» (Лұқа 16:10).
4. Криттегі Тит – Адал басшылық
Тит Пауылмен бірге Крит аралында жұмыс істеді. Сенушілер қазір сол аралдағы бірқатар қалаларда жиналатын. Біз үлкен ынтаны елестете аламыз, бірақ көптеген кемшіліктер де болды. Б.з. 62 жылы Пауыл аралдан кетті, бірақ Тит қалды. Көп ұзамай ол былай деп жазды: «Мен сені Критте қалдырғанымның себебі, сен аяқталмаған нәрселерді ретке келтіріп, әр қалада ақсақалдарды тағайындауың үшін» (Титке 1:5). Бұл оңай міндет емес еді. Аралдағы жалпы моральдық ахуал азғындаған еді: «Криттіктер әрқашан өтірікшілер, зұлым аңдар, жалқау тойымсыздар» (Титке 1:12). Кейбіреулер хабарға қарсы болды (Титке 1:9). Көптеген жаңа сенушілер арасында, мүмкін, тәжірибелі сенушілер де болған шығар. Криттіктер Елуінші күн мейрамында болған (Елшілердің істері 2:11). Осы уақытқа дейін бұл әулиелер 30 жылға жуық дәстүрмен мақтана алатын және Титке қарсы тұрып: «Біз әрқашан осылай істегенбіз» деп айта алатын. Криттегі әулиелер арасында «жай сөйлеушілер», «алдаушылар» және «сүндеттеу тобынан» заңгерлер (Титке 1:10) табылды. «Дау-дамайды» және «жанжалдарды» (Титке 3:9) жақсы көретіндер, тіпті «бөлінуші» әулиелер де болды (Титке 3:10). Мен Титтің Қорынттағы сүйіспеншілікке толы және адал қызметін Құдай осы жас жігітті Криттегі сынаққа дайындау үшін қолданғанына сенімдімін.
Мүмкін сіз қазір қиын жағдайда шығарсыз. Қиын жағдайлар мәңгілікке созылмайды. Оларды Иеміз Өзінің қызметшілерін дамыту және тереңдету үшін қолданады. Басқа қалай төзімділікті үйренеміз? Оның қолында көңілсіздіктер мен көз жасы біздің айтқанымыз бен өмір сүргеніміз арасындағы алшақтықты азайту үшін қолданылуы мүмкін (Титке 1:16). Тит бұл міндет үшін елшілік өкілеттікті алған. Бүгінде біздің негізіміз – Киелі жазбалардың өкілеттігі. Бірақ Титтің тұрақты және адал өмірі Криттегі басқаларға шабыт берді. Моральдық өкілеттік берілмейді, оны күштеп немесе талап етуге болмайды. Ол еңбекпен келеді: «Барлық нәрседе оларға жақсылық істеу арқылы үлгі бол. Өз іліміңде адалдықты, байыптылықты және сөздің дұрыстығын көрсет» (Титке 2:7-8). Біздің өмір салтымыз «Құтқарушымыз Құдай туралы ілімді тартымды етуі» керек (Титке 2:10). Біз қалай өлшенеміз? Біздің христиандық өмір салтымыздың қуанышы басқаларды шабыттандыра ма? Бұл басшылықтың ең жақсы түрі.
5. Далматиядағы Тит – Жалғыз қалғанда адал
Титке соңғы сілтеме 2 Тімотеге 4:10-да. Бұл Пауылдың соңғы хаты. Қартайған қызметшілер арасында жиі кездесетіндей, біз жалғыздықтың көріністерін табамыз: «Азия провинциясындағылардың бәрі мені тастап кетті» (2 Тімотеге 1:15), және «Менің алғашқы қорғанысымда ешкім мені қолдауға келмеді, бірақ бәрі мені тастап кетті» (2 Тімотеге 4:16). Жасы мен әлсіздігі белсенді қызметтің қуанышын шектеген сайын, Құдайға ұнамды христиан Иеміздің Өзін көбірек тамашалауды үйренеді: «Бірақ Иеміз менің қасымда тұрып, маған күш берді» (2 Тімотеге 4:17).
Елші өзінің құрбандық қызметінің жылдарын ойлады. Ол: «Мен жақсы күресті күрестім, жарысты аяқтадым, сенімді сақтадым» деп қорытындылады. Енді ол «әділдік тәжін» (2 Тімотеге 4:7-8) асыға күтті. Дегенмен, ол өзінің жас әріптестеріне соңғы кеңес те берді: «Барлық жағдайда сабыр сақта, қиындықтарға төз... қызметіңнің барлық міндеттерін орында» (2 Тімотеге 4:5). Басқаша айтқанда, «Адал аяқтаушы бол, және жақсы аяқта». Содан кейін елшінің ойы кейбір нақты әріптестерге ауысты: «Демас, бұл дүниені сүйгендіктен, мені тастап, Салоникаға кетті» (2 Тімотеге 4:10). Демасты Салоникаға не тартты? Ішімдік пен есірткі өмірі ме? Азғын өмір салты ма? Әлде ол жай ғана жақсы зайырлы жұмысқа, қиындықтарға және қаржылық тұрақтылыққа батып кетті ме? Бізге айтылмаған. Тит туралы не айтуға болады? Екінші Тімотеге 4:10-да: «Кресценс Ғалатқа, ал Тит Далматияға кетті» делінген. Тит қазір өмірінің жаңа кезеңіне енді. Егер Тит Пауылмен саяхаттарын 20 жасында бастаған болса, ол қазір 30-дан асқан. Ұлы елшінің көлеңкесінде жұмыс істеген он бес жыл аяқталып келе жатты. Христиан ата-аналар үшін Иемізге шүкір, бірақ оларсыз сенімімізді өмір сүретін күн келеді. Бізге кеңес беріп, жігерлендіріп, «Жарайсың» дейтін Құдайға ұнамды ерлер мен әйелдер үшін Иемізге шүкір. Бірақ олар да өтеді. Біз жалғыз тұруға дайынбыз ба? Олардың қолдауынсыз және бақылауынсыз алға басуға дайынбыз ба? Біз білетіндей, Тит соңына дейін адал болды.
Қорытынды
Тит сияқты ынталы сенушілермен қысқа кездесулер біздің өмір салтымыз бен басымдықтарымызға сынақ болады. Тит Пауылдың елшілік алаңдаушылығын бөлісті: «Біздің халқымыз жақсылық істеуге арнауды үйренуі керек... және өнімсіз өмір сүрмеуі керек» (Титке 3:13). Тит басқаларға үлгі болатын жақсы іздер қалдырды. Біз де солай істейік.
