Киелі кітап өмірді жарысқа қатысумен салыстырады (1 Қорынттықтарға 9:24-27; 2 Тімөтеге 4:7; Еврейлерге 12:1). Ұрпақтар бір-бірімен тоғысып, балалар ересек жасқа жеткенде, әр ұрпақ эстафетадағы жүгіруші сияқты болады. Балаларды ата-аналары тәрбиелейді. Есейген соң, олар ата-ана болып, келесі ұрпақты ересек жасқа дейін тәрбиелейді. Әр ұрпақ кемелдік эстафетасын алдыңғы ұрпақтан алып, оны келесі ұрпаққа беруі керек.
Өмірдегі үш негізгі кезең (әрекет) – бала (шәкірт), ата-ана (тәрбиеші) және ата-әже (тәлімгер немесе кеңесші). Эстафетадағы әр алмасуда жаңа жүгіруші эстафетаны алмас бұрын жылдамдықты арттыруы керек, ал эстафетасы бар жүгіруші оны дұрыс уақытта беруі керек. Бұл мысал өмірдің көптеген аспектілеріне, соның ішінде отбасылар мен христиандыққа да қолданылуы мүмкін. Бұл тақырып бойынша Киелі кітапта не айтылғанын көрейік.
Мұса мен Ешуа
Ұлы көшбасшы Мұса исраилдіктерді Мысырдағы құлдықтан алып шығып, оларды ұлт ретінде қалыптастырды және Қанаханға кіруге дайындады. Исраилдіктер Мысырдан шыққаннан екі ай өткен соң, ол Ешуаны амалектіктерге қарсы шайқасты басқаруға тағайындады (Мысырдан шығу 17:8-15). Ешуа жас кезінен бастап Мұсаның көмекшісі болған (Сандар 11:28) – жұмыс барысында тәжірибе жинаған шәкірт. Ешуа Мұсаның барлық істерімен таныс болды. Олар бірге жұмыс істеді. Құдайдың Ешуаны Мұсаның орнына исраилдіктерді Қанаханды басып алуға және иемденуге басшылық етуге тағайындағаны таңқаларлық емес (Сандар 27:12-23).
Мұсаның Ешуамен қарым-қатынасын атап өткен жөн. Біріншіден, амалектіктерді жеңгеннен кейін, Құдай Мұсаға: «Мұны есте қаларлықтай етіп орама қағазға жазып, Ешуаға міндетті түрде естірт, өйткені Мен Амалектің есімін көк астынан толығымен өшіремін», – деді (Мысырдан шығу 17:14, NIV). Бұл оқиға Ешуаның пайдасы үшін жазылған. Оған жауға қарсы тұру міндеті жүктелгені және Құдай оларға үлкен жеңіс бергені еске салынды. Қанаханға кірмес бұрын, Мұса Ешуаға өткен жеңістерді еске алып, болашақ жеңістер үшін Құдайға сенуді бұйырды (Заңды қайталау 3:21-22). Екіншіден, Мұса «Ешуаға алдағы міндет үшін тапсырма беріп, оны жігерлендіріп, нығайтуы» керек болды (Заңды қайталау 3:28). Бұл тапсырманы ол басқаратын халық бақылады (Заңды қайталау 31:7-8; 34:9).
Ілияс пен Еліша
Ілияс исраилдегі пұтқа табынушылыққа қарсы пайғамбарлық еткен еврей пайғамбары (б.з.д. 800 ж.) болған. Құдай Ілиясқа Еліша оның орнына пайғамбар болатынын айтты (1 Патшалықтар 19:16). Ешкім таптырмас емес, ақырында біз өмірдегі рөлдерімізді басқаларға беруіміз керек. Содан кейін Еліша «Ілиясқа ілесіп, оның қызметшісі болды» (1 Патшалықтар 19:21). Ілияс пен Еліша бірге саяхаттады (2 Патшалықтар 2:1-6). Аспанға алынбас бұрын, Ілиясқа Құдай Бет-Елге, Ерихоға және Иорданға баруды айтты. Әр жолы ол Елішадан қалуын сұрады, бірақ Еліша: «Мен сені тастамаймын», – деп талап етті. Ол адал шәкірт болды.
Иса мен елшілер
Мәңгілік Құдай Ұлы Иса Мәсіх адамдарды күнәларынан құтқару үшін келді (Марқа 10:45). Өзінің қоғамдық қызметі кезінде Ол он екі адамды таңдады, «олар Онымен бірге болып, Ол оларды уағыздауға жіберуі үшін» (Марқа 3:13-19). Елшілер деп аталатын бұл адамдар «Онымен бірге» болған кезде тәрбиеленіп, содан кейін уағыздауға жіберілді – Ол жер бетінде болған кезде де, кейін де (Марқа 6:7-13; 16:15-16). Олар Исаға ерді, Оның ілімдерін тыңдады және Оның кереметтерін, сондай-ақ Оның өмірін, өлімін және қайта тірілуін куә болды (Марқа 6:1; Елшілердің істері 1:21-22). Иса елшілермен қарым-қатынасын отбасылық қарым-қатынасқа ұқсатты (Матай 12:49-50). Ол оларға астарлы әңгімелерді түсіндірді, бірақ халыққа емес (Матай 13:10,36; Марқа 4:34). Ол оларға болашақ азаптары, өлімі және қайта тірілуі туралы айтты, бірақ олар қайта тірілгеннен кейін ғана түсінді (Матай 16:31; 20:17-18; Лұқа 18:34; Жохан 2:22).
Павел мен Тімөте
Мәсіхтің басқа ұлттарға (еврей еместерге) елшісі Павел Тімөтені миссионерлік сапарларға алып барды (Елшілердің істері 16:1-5). Тімөте жергілікті шіркеуде жақсы беделге ие жас жігіт болды. Ол Павелдің көмекшілерінің бірі, «қызметтес серігі» болды (Елшілердің істері 19:22; Римдіктерге 16:21; 1 Салоникалықтарға 3:2). Тімөте Павелмен бірге Ізгі хабарды «әкесімен бірге ұлы сияқты» таратуға қызмет етті (Філіпіліктерге 2:22). Осылайша ол кемелдікке тәрбиеленді. Тімөте өзін дәлелдегенде, Павел оны өз бетінше жіберді, сынақтар мен қуғын-сүргінді бастан кешіріп жатқан Салоникадағы сенушілерді нығайту үшін (1 Салоникалықтарға 3:1-6). Павел оны Қорынтта қызмет етуге жіберді, Тімөтенің «Иемізде адал» және «Иеміздің ісін жалғастыруда» екенін мойындады (1 Қорынттықтарға 4:17; 16:10). Павел оны Філіпіге де жіберді, өйткені Тімөте олардың әл-ауқатына өзімшілдіксіз шынайы қызығушылық танытты (Філіпіліктерге 2:19-22). Тімөте Павелмен бірге Қорынт, Філіпі, Қолос және Салоника шіркеулеріне хаттарын жазған кезде болды (2 Қорынттықтарға 1:1; Філіпіліктерге 1:1; Қолостықтарға 1:1; 1 Салоникалықтарға 1:1; 2 Салоникалықтарға 1:1; Філімонға 1). Киелі кітапта Павелдің өзінің шәкірті Тімөтеге жазған екі хаты да бар.
Ата-аналар мен балалар
Ата-аналар келесі ұрпақты ересек жасқа дейін тәрбиелеу міндетін атқарады. Сүлеймен: «Баланы жүруге тиіс жолына үйрет, сонда ол қартайғанда да одан ауытқымайды», – деп жазды (Нақыл сөздер 22:6). Ата-аналар әрбір тәуелді баланы өзін-өзі қамтамасыз ететін ересек адамға айналдыруға жауапты. Бұл оларды тәрбиелеуді және содан кейін оларды босатуды қамтиды (Ефестіктерге 6:1-4). Балалар ересек болуға тәрбиеленуі керек, ал ересек жасқа жеткенде олар ата-аналық бақылаудан босатылып, әлемге жіберілуі керек.
Тәрбиелеу – келесі жүгірушіге кемелдік эстафетасын алмас бұрын жылдамдықты арттыруға көмектесу сияқты. Ата-аналардың балаларын тәрбиелеуге шамамен 18 жылы ғана бар. Осы кезеңде балаларға ересек өмірге дайын болғанға дейін жауапкершілікті арттыру керек. Егер тәрбие жеткіліксіз болса, келесі ұрпақ өмір жарысын жүгіруге дайын болмайды. Ал егер кемелдік эстафетасы берілмесе, оларға кедергі болады. Босату – кемелдік эстафетасын беру. Бұл Мұсаның Ешуаны халықты басқаруға тағайындағаны сияқты, Ілиястың шапаны Елішаға қалдырылғаны сияқты, және елшілер мен Тімөтенің алыс жерлерге жіберілгені сияқты. Бұл бітіру сияқты, шәкірт тәрбиешісіз жұмыс істеуге босатылады.
Ата-аналар балаларын үйден тыс әлемге біртіндеп жіберуі керек. Бұл балалар мектепке барып, басқалармен араласуды және басқа биліктерді құрметтеуді үйренген кезде басталады. Кейінірек олар жұмысқа барып, жауапкершілікті өз мойнына алуды және өздерін қамтамасыз етуді үйренеді. Балалар үйден кеткенде және үйленгенде (Жаратылыс 2:24; Матай 19:5; Марқа 10:7; Ефестіктерге 5:31) және жаңа отбасы құрғанда тәуелсіз бола түседі.
Бала ересек жасқа жеткенде, ата-аналар оларға тәуелсіздік беруі керек, сонда олар таңдаулардың салдарын бастан кешіріп, тәжірибеден сабақ алады. Егер ата-аналары оларды осы салдардан қорғай берсе, олар ешқашан кемелденбейді. Олар сондай-ақ ата-аналарының шешімдерін қабылдауының орнына, өз шешімдерін қабылдау тәжірибесін жинауы керек.
Енді Ескі және Жаңа Өсиеттердегі осы қағидалардың отбасы мен Шіркеудегі шәкірттер, тәрбиешілер және тәлімгерлер рөлдеріне қалай қолданылатынын қарастырайық. Шәкірттер – сенімде жас, тәрбиешілер – сенімде кемелденген, ал тәлімгерлер – тәрбиелеуден кеңесші рөліне зейнетке шыққандар.
Шәкірттер
Егер біз шәкірт болсақ, Ешуа, Еліша, Тімөте және елшілер сияқты болуға дайынбыз ба? Олар ықыласпен қызмет етті және үйренуге құштар болды. Ешуа Қанаханды барлаған кезде жаумен мойынсұнып соғысты және көпшіліктің есебіне батыл қарсы тұрды. Басқалары отбасылары мен кәсіптерін тастап, тәрбиешілерімен бірге болды. Павел Тімөтеге: «Ешкім сенің жас екеніңе менсінбей қарамасын, бірақ сөзіңмен, өміріңмен, сүйіспеншілігіңмен, сеніміңмен және тазалығыңмен сенушілерге үлгі бол», – деді (1 Тімөтеге 4:12). Бұл Тімөтеге шамамен 33 жаста болған кезде жазылған. Ол кез келген сыннан аулақ болу үшін жақсы үлгі болуы керек еді. Біздің мінез-құлқымыз біз қызмет ететін Иемізге лайықты ма, әлде ол басқалардың христиандарды екіжүзді деп сынауына себеп бола ма?
Тәрбиешілер
Егер біз тәрбиеші болсақ, Мұса мен Павел сияқты болуға дайынбыз ба? Біз келесі ұрпақты кемелдікке тәрбиелеп жатырмыз ба, әлде олардың дамуына кедергі келтіріп жатырмыз ба? Біз шәкірттерді іздеп жатырмыз ба? Мұса мен Павел Ешуа мен Тімөтедегі әлеуетті көрді. Барлық жаңа христиандарда әлеует бар. Біз келесі ұрпақтағы әлеуетті көреміз бе? Мұндай әлеует дамытылмаса, жүзеге аспайды. Біз «әлеуетті» «нақтыға» айналдыруға көмектесуіміз керек. Мұса сияқты, біз оларға міндеттер беріп, олардың күшті жақтарын дамытуға көмектесуіміз керек. Иса сияқты, біз оларды отбасы мүшелері ретінде қарауымыз керек. Павел сияқты, біз оларды қызметтес серіктер ретінде қарауымыз керек. Біз басқалардың біздің жұмысымызға қатысуына дайынбыз ба? Павел тіпті оларды өзі жазған хаттардың тең авторлары ретінде де қосқан.
Келесі ұрпақ кемелденген сайын, олар өз жарыстарын жүгіруі үшін эстафетаны беріп жатырмыз ба? Біз жауапкершіліктерді тапсырып жатырмыз ба? Біз өзімізді жұмыстан шығарып жатырмыз ба, сонда біз қабілетсіз болған кезде басқалар жалғастыра алады ма?
Тәлімгерлер
Біреуді тәрбиелеп, жауапкершілікті тапсырдық деп, зейнетке шығып, ештеңе істемейміз деген сөз емес. Леуіліктер жиын шатырында 25 жастан 50 жасқа дейін қызмет етті. Зейнетке шыққаннан кейін олар тәлімгерлік арқылы көмектесе алатын: «Елу жасқа толғанда, олар тұрақты қызметінен зейнетке шығып, енді жұмыс істемеуі керек. Олар жиын шатырындағы міндеттерін орындауда бауырларына көмектесе алады, бірақ өздері жұмыс істемеуі керек» (Сандар 8:24-26). Егер сіз қызметтен зейнетке шыққан болсаңыз, қазір біреуге тәлімгерлік етіп жатырсыз ба? Идеалды түрде, белсенді қызметтегі әр адамның бұрын қызмет еткен тәлімгері де, қызметке дайындалып жатқан шәкірті де болуы керек. Әйтпесе, сенім мен қызмет эстафетасы түсіп қалуы мүмкін. Енді осы қағидаларды евангелизмге және жергілікті шіркеуге қолданайық.
Евангелизмде
«Нұнның ұлы Ешуа, Иеміздің қызметшісі, жүз он жасында қайтыс болды. Сол ұрпақтың бәрі ата-бабаларына жиналғаннан кейін, Иемізді де, Оның Исраил үшін не істегенін де білмейтін басқа ұрпақ өсті. Сонда исраилдіктер Иеміздің көзінде жамандық істеп, Бағалдарға қызмет етті» (Билер 2:8-11). Сенім эстафетасы ұрпақтар арасында қалай түсіп қалғанын қараңыз. Ата-аналар балаларын үйретпеген және тәрбиелемеген (Заңды қайталау 4:9-10; 6:1-7; 11:19; Забур 78:3-7; 145:3-4).
Екінші жағынан, Павел Тімөте туралы былай деп жазды: «Мен сенің шынайы сеніміңді еске алдым, ол алдымен сенің әжең Лоис пен анаң Еуникеде болған, және мен сенімдімін, қазір сенде де бар» (2 Тімөтеге 1:5). Мұнда біз христиан сенімінің үш ұрпақ арқылы берілгенін көреміз. Елшілер сияқты, әр ұрпаққа және әр қауымға Ізгі хабарды уағыздау біздің жауапкершілігіміз. Бұл әр христиан мен әр жергілікті шіркеу үшін басымдық болуы керек.
Шіркеуде
Павел Тімөтеге де бұйырды: «Көптеген куәгерлердің алдында менен естіген нәрселеріңді басқаларды да үйретуге қабілетті сенімді адамдарға тапсыр» (2 Тімөтеге 2:2). Мұнда біз шындықтың төрт ұрпақ арқылы берілгенін көреміз (Забур 78:1-7). Павел жарыстың өз бөлігін аяқтауға жақын болды (2 Тімөтеге 3:6). Ол Тімөтені тәрбиеледі, ол келесі ұрпақты тәрбиелеуі керек болды, ал бұлар келесі ұрпақты тәрбиелеуі керек болды. Бұл эстафеталық командадағы төрт жүгіруші сияқты. Бұл аятта мен «еркектер» сөзін «адамдар» деп өзгерттім, өйткені грек сөзі «антропос», ол «адамзат» дегенді білдіреді. Дәл сол сөз «Барлық Жазба Құдайдан рухтандырылған және үйрету, әшкерелеу, түзету және әділдікте тәрбиелеу үшін пайдалы, сонда Құдайдың адамы (адамдары) әрбір игі іске толықтай жабдықталған болады» (2 Тімөтеге 3:16-17) деген жерде кездеседі. Жергілікті шіркеудегі әр адам алдымен шәкірт, содан кейін тәрбиеші болуы керек.
Киелі кітап бойынша, Шіркеу келесі ұрпақты тәрбиелеп, оларды қызмет етуге босатуы керек. Біз келесі ұрпақтағы рухани дарындарды анықтап, оларға осы дарындарды дамытуға және қолдануға мүмкіндік беруіміз керек. Бұл жауапкершіліктерді бөлісуге дайын болуды және оларды өзімшілдікпен ұстамауды білдіреді. Әр қызметте шәкірттер болуы керек. Тәрбиеленгендерге жауапкершіліктерді тапсыру керек. Және тәрбиешілерге тәлімгерлік ету керек. Егер бұл орындалмаса, жұмысшылар қайтыс болған сайын жергілікті шіркеу кішірейеді.
Сондай-ақ, біз жеке адамдар ретінде емес, командалар ретінде жұмыс істеуіміз керек. Мысалы, Павел жалғыз емес, евангелисттер мен көмекшілер командаларымен жұмыс істеді. Бұл бір жұмысты бірнеше адамның істей алатынын білдіреді. Павелдің Римдіктерге 16-дағы көмекшілерінің тізімі бұған жақсы мысал.
Тұрақты отбасылар мен шіркеулер
Сенім мен қызмет эстафетасын келесі ұрпаққа берейік: балаларымызды кемелдікке тәрбиелеп, содан кейін оларды ересек ретінде дамуға босату арқылы; сенімді барлық ұрпақтарға тарату арқылы; жас сенушілерді қызметке тәрбиелеп, олармен серіктесіп, содан кейін оларды дарындарын одан әрі дамытуға және көбірек жауапкершілік алуға босату арқылы; ата-әже кезеңіне жеткенде белсенді қызметтегілерді тәлімгер ретінде қолдау арқылы. Бұл әр адам отбасы мен жергілікті шіркеудің көптеген іс-шараларына шәкірт, тәрбиеші немесе тәлімгер ретінде қатысатынын білдіреді.
