Физикалық әлемге деген көзқарасымыз ойымызға, мінез-құлқымызға және болашағымызға қатты әсер ететінін білесіз бе?
Киелі кітап өзінің алғашқы тармағынан бастап: «Бастапқыда Құдай аспан мен жерді жаратты» деп анық үйретеді. Бұл хабар христиан дінінің негізі болып табылады және Киелі кітапта қайталанады. Киелі кітаптың ең көне кітабы Әйүпте Құдай: «Мен жердің негізін қалағанда сен қайда болдың?» және «Аспан астындағының бәрі Менікі» (Әйүп 38:4; 41:11 NIV) дейді. Пауыл: «Барлық нәрсе Ол арқылы жаратылды» (Қолостықтарға 1:16) деп жазды. Ал Киелі кітаптың соңғы кітабында Құдай: «аспанды және ондағының бәрін, жерді және ондағының бәрін, теңізді және ондағының бәрін жаратты» (Аян 10:6) делінген.
Киелі кітап Құдайдың адамзатпен қалай сөйлескенін және адамдардың жазылған тарихтың басынан бері қалай жауап бергенін айтады. Бұл мақала үшін біздің негізгі сілтемеміз Римдіктерге 1:18-32. Оны қазір оқыңыз.
Ғалам: Құдайдың аяны
Пауыл Құдайдың физикалық әлем арқылы адамзатқа қалай ашылғанын қорытындылады. Зұлым адамдарға қатысты ол былай деп жазды: «Құдай туралы не білуге болатыны оларға анық, өйткені Құдай оларға оны анық етті. Өйткені әлем жаратылғаннан бері Құдайдың көрінбейтін қасиеттері – Оның мәңгілік күші мен құдайлық табиғаты – жасалған нәрселерден түсінікті болып, анық көрінді, сондықтан адамдардың ақталуы жоқ» (Римдіктерге 1:19-20).
Адамдардың Құдайды білмегені үшін ешқандай ақталуы жоқ; бұл инстинктивті болуы керек. Олардың Жаратушыны қабылдамағаны үшін ешқандай ақталуы жоқ. Инстинкт – өмір үшін маңызды бағдарламаланған реакция. Біздің екі үй қоянымыз басқа қоян үйретпесе де жерге ін қазды. Біздің инстинктивті дене функцияларымыздың кейбірі: жүрек соғысы, қан айналымы, ас қорыту және тыныс алу. Бұл жүйелердің кез келгенінің бұзылуы өмірге қауіп төндіреді. Жаратушы туралы білімімізге де солай қатысты.
Құдай Өзін бізге Өзінің жаратылысы арқылы ашады. Мұны бәріміз күн сайын көреміз – адамдарда, өсімдіктерде, жануарларда, жерде, күнде, айда және жұлдыздарда. Олар ұлы Жаратушының дәлелі. Құдай – энергияның, материяның және өмірдің жалғыз Жаратушысы; Ол ғаламның билеушісі. Жаратылыстың сұлулығы мен күрделілігіне қарап – жұлдыздар мен галактикалардың үлкен масштабында болсын, немесе атомдар мен молекулалардың кіші масштабында болсын – кез келген адам Құдай бар екенін біле алады.
Дәуіт патша мұны мадақ жырында жақсы айтқан: «Аспан Құдайдың даңқын жариялайды. Аспан Оның таңғажайып шеберлігін көрсетеді. Күн сайын олар сөйлеуді жалғастырады: түн сайын олар Оны танытады. Олар дыбыссыз немесе сөзсіз сөйлейді: олардың дауысы аспанда үнсіз; бірақ олардың хабары бүкіл жерге, ал олардың сөздері бүкіл әлемге жетті» (Забур 19:1-4 NLT).
Физикалық әлемнің бар болуы – Құдайдың жаратушылық күшінің хабары. Бұл Құдайдың Өзі туралы жалпы аяны деп аталады. Ол барлық адамдарға, қайда немесе қашан өмір сүргеніне қарамастан қолжетімді және Киелі кітапты білуге байланысты емес. Ежелгі замандағы адамдар да ауызша естіген болар еді, өйткені Адам мен Хауа Құдайдың ұлы жаратылысы туралы әңгімені ұрпақтарына жеткізген болар еді. Сондықтан адамдар бастапқыда Жаратушы Құдайды білген, бірақ бұл білім уақыт өте келе жоғалған.
Мұса жеріміздің ерте тарихының жазбасын Жаратылыс кітабында жинақтады. Ол адамның сәтсіздіктерін жазды, соның ішінде: Адам мен Хауаның бағынбаушылығы, Қабылдың Әбілді өлтіруі, Ламехтің зорлығы, үлкен топан суға дейінгі зұлымдықтың кең таралуы, Қанаханның қарғысқа ұшырауына себеп болған мінез-құлық, Нимродтың Құдайға қарсы көтеріліспен Бабыл қаласын салуы және адамның ұлылығына ескерткіш ретінде Бабыл мұнарасын салуы (Жаратылыс 3:6; 4:8,23; 6:5; 9:24; 10:8-12; 11:2-4). Бұлардың бәрі адамның Жаратушыны ұмытқанының белгілері болды.
Қанахандықтар
Содан кейін біз Ыбырайымның Халдейлердің Урынан Қанаханға саяхат жасағанын оқимыз. Бұл екі өркениет те Жаратушының барлық дәлелдерін қабылдамағаны анық. Екінші Шумер мемлекетінің астанасы Ур пұтқа табынушылықтың орталығы болды, онда адамдар көптеген құдайларға табынды (Жаратылыс 11:31; Ешуа 24:2). Олар сондай-ақ планеталар мен жұлдыздардың қозғалысын мұқият жазып отырды және планеталар мен жұлдыздарды өздерінің құдайларымен және құдай әйелдерімен байланыстыратын астрология түрі болды. Ур жойылғаннан кейін оның орнын Таяу Шығыстағы басым қала ретінде Бабыл басты.
Қанахандықтар да пұттарға табынды. Олар табиғатты өздерінің құдайлары мен құдай әйелдеріне сілтеме жасай отырып түсіндірді – мысалы, жаңбыр мен дауыл құдайы Баал және теңіз бен құнарлылық құдай әйелі Ашера. Оларда жаратылған нәрселердің жаратушысы Елдің және оның серігі, ана құдай Ашераның бақылауындағы құдайлар пантеоны болды. Патшалар құдайлық деп саналды, ал бұрынғы патшалар құтқарушы ретінде шақырылды.
Қанахан діні ежелгі әлемдегі ең жыныстық азғындық діндердің бірі болды; еркек және әйел жезөкшелігі мен жыныстық құнарлылық рәсімдері кең таралған (Заңды қайталау 23:17,18). Олардың діни мерекелері кезінде маскүнемдік пен азғындық кең тараған. Қанахандықтар өз денелерін де мүгедек етті (Заңды қайталау 14:1-2). Ешуаның басшылығымен еврейлер б.з.д. 1440 жылы Қанаханға басып кіру үшін шөлден шықты. Бұл кезде бұл аймақта көптеген тайпалық топтар өмір сүрді.
Еврейлерге Қанахан құдайларына табынуға тыйым салынды. Оның орнына, олар өздерінің табыну заттарын жоюға, Қанахандықтарды жоюға және олармен үйленбеуге тиіс болды (Мысырдан шығу 23:23-24; 34:11-16; Заңды қайталау 7:1-5; 20:17-18). Алайда, біз олардың Құдайға бағынбағанын білеміз: Яһуданың бірінші қателігі Қанахандық әйелге үйленуі болды (Жаратылыс 38:2). Бұл кейіннен Жосия патшамен жойылған пұтқа табынушылық пен зұлым әдеттерге әкелді (2 Патшалықтар 23:4-25). Бұларға мыналар кірді: Баал, Ашера және барлық жұлдызды әскерлер сияқты пұттарға арналған ғибадатханалар мен заттар; «Баалға, күнге және айға, шоқжұлдыздарға және барлық жұлдызды әскерлерге хош иісті заттар жаққан» пұтқа табынушы діни қызметкерлер; еркек ғибадатхана жезөкшелері; бала құрбандықтары; күнге арналған аттар мен арбалар; рух медиумдары мен сеанс жетекшілері; және үй құдайлары.
Қанахандықтар Жаратушыны қабылдамағаны және пұтқа табынушылық пен зұлымдыққа бет бұрғаны анық. Нәтижесінде олар Жосия патша болған кезде Құдайдың сотына ұшырады.
Афиналықтар
Пауыл Афинаға барғанда, «қаланың пұттарға толы екенін көріп қатты қайғырды» (Елшілердің істері 17:16). Афина ұлы мәдени, білім беру және діни орталық болды – ежелгі әлемдегі ең маңызды университет қаласы. Онда Афина құдай әйелін құрметтеуге арналған бірнеше ғибадатханалар болды, және оның азаматтары өз императорына да табынған болар еді.
Афинадағы Акрополь Парфенон және биіктігі 10 метрден (33 фут) асатын Афинаның орасан зор мүсіні сияқты ғимараттармен және мүсіндермен безендірілген. Афиналықтар ұлы грек құдайларына және олардың римдік баламаларына табынды, соның ішінде Зевс (Юпитер), Гера (Юно), Посейдон (Нептун), Деметра (Церера), Аполлон (римдік баламасы жоқ), Артемида (Диана), Арес (Марс), Афродита (Венера), Гермес (Меркурий), Афина (Минерва), Гефест (Вулкан), Гестия (Веста) және Дионис (Бахус).
Пауыл эпикуршыл және стоик философтармен сөйлесті. Эпикуршылдар ләззат үшін өмір сүрсе, стоиктер эмоцияларын білдіруден аулақ болған пантеисттер болды. Гректер өздерінің философтарымен – Сократ, Платон және Аристотель сияқты – жақсы танымал болды, сондықтан Афинадағы сүйікті іс «соңғы идеяларды» талқылау болғаны таңқаларлық емес (Елшілердің істері 17:21).
Пауыл Афинада уағыз айтқанда, оның тақырыбы «Белгісіз Құдай» болды. Ол афиналықтардың «өте діндар» екенін білді, сондықтан оларды «әлемді және ондағының бәрін жаратқан Құдаймен» – өмірдің өзімен таныстырды (Елшілердің істері 24-25). Ежелгі Қанахандықтар сияқты, афиналықтар да Жаратушы туралы білімді жоғалтқан болатын. Олар дизайнның дизайнерді талап ететінін және күрделі әлемнің ақылды Жаратушыны қажет ететінін ұмытты – табиғат өзін-өзі жаратқан жоқ.
Афинада Пауыл жер бетінде өмір сүретін барлық халықтардың ортақ ата-бабасы Адамнан шыққанын жариялады. Содан кейін ол гректердің өздері жасаған нәрсеге – алтыннан, күмістен және тастан жасалған пұттарға табынып жатқанын көрсетті. Қандай надандық! Құдай адамдар ойлап тапқан және жасаған ешбір нәрсеге ұқсамайды. Киелі кітап бойынша шындық – Құдай бізді жаратты; біз Оны өз қолдарымызбен немесе ақыл-ойымызбен жасамаймыз.
Содан кейін Пауыл оларды келе жатқан сотынан құтылу үшін шынайы Жаратушы Құдайға бет бұруға шақырды. Ол Иса Мәсіхтің өлімнен тірілгенін айту арқылы мұның қалай мүмкін екендігі туралы нұсқау береді.
Келесі айда осы мақаланың қорытындысын іздеңіз.
