Сөздік

Маттай 10:4 және Марк 3:18-де Исаның шәкірттерінің бірі Симонды белгілеу үшін ҚАНАНЕЙ немесе ҚАНАХАНДЫҚ кездеседі. Біріншісі дұрыс оқылым, грекше Кананайос – кан’анайяның транслитерациясы (канна’ = «қызғаншақ» дегеннен шыққан кейінгі еврей туындысы). Лұқа 6:15 және Елшілердің істері 1:13-те Зилотес (ынталы) деп аударылған. Кананейлер немесе Ынталылар Гамалалық Жүдәс негізін қалаған секта болды, ол Киринийдің халық санағына (б.з. 6 немесе 7 ж.) қарсылықты басқарды. Олар Римнің үстемдігіне қатты наразы болды және Мессиялық үміттің орындалуын қылышпен тездеткісі келді. Ұлы көтеріліс пен Иерусалимді қоршау кезінде, ол оның жойылуымен аяқталды (б.з. 70 ж.), олардың фанатизмі оларды тек римдіктерге ғана емес, өз отандастары арасындағы басқа фракцияларға да қорқынышты қарсылас етті.